Qəməngiz (ər. qəm + fars. əngiz) sözü klassik Azərbaycan ədəbi dilində istifadə olunmuş bir söz olub, "qəm gətirən", "qüssə gətirən", "kədər doğuran" mənalarını ifadə edir. Əslində, bu söz sadəcə qəm və kədərin gətirəcəyini bildirmir; daha çox bu hissləri oyadan, təşviq edən, bəlkə də onlara səbəb olan bir vəziyyət və ya hadisəni təsvir edir.
Sözün etimologiyasına nəzər salsaq, ərəb dilindən götürülmüş "qəm" (kədər, qüssə) və fars dilindən götürülmüş "əngiz" (gətirən, doğuran, yaradan) komponentlərinin birləşməsindən əmələ gəldiyini görürük. Beləliklə, "qəməngiz" sözü əslində bir "qəm doğuran", "qüssə yaradan" kimi daha güclü və təsirli bir məna daşıyır. Sadəcə bir hadisənin kədərli olmasını deyil, həm də o hadisənin bu kədəri necə doğurduğunu, yaradıcılıq elementini də vurğulayır.
Qəməngiz sözünün istifadəsi daha çox poetik və ya yüksək üslublu əsərlərdə rast gəlinir. Müasir Azərbaycan dilində bu söz nadir hallarda işlədilir, lakin onun klassik ədəbiyyatımızdakı mövcudluğu və ifadə gücü onu dil tariximizin maraqlı nümunələrindən biri kimi qoruyub saxlayır. Sözün zəngin mənası onu daha da ədəbi və təsirli edir.
Qısaca, "qəməngiz" sözü sadəcə "kədərli" demək deyil, o, kədərin yaranma prosesinə, onun mənbəyinə və təsir gücünə diqqət çəkən daha dərin və ifadəli bir termindir. Onun istifadəsi əsərlərə xüsusi bir poetiklik və zəriflik qatır.