Qəmfəza (ər. qəm və fars. …fəza) sifəti qədim Azərbaycan ədəbiyyatında tez-tez rast gəlinən bir sözdür. Sözün etimologiyasına nəzər salsaq, ərəb dilindən götürülmüş "qəm" (kədər, hüzün) və farsca “…fəza” (yaradan, əmələ gətirən) morfemlərindən təşkil olunduğunu görərik. Bu o deməkdir ki, qəmfəza sadəcə "qəm artıran" yox, daha geniş mənada "kədər, hüzün yaradan, əmələ gətirən" mənasını verir.
Lüğətlərdəki "qəm artıran, qəm gətirən" tərifi qəmfəzanın mənasının yalnız bir tərəfini əks etdirir. Əslində, qəmfəza daha çox mənzərənin, hadisənin və ya vəziyyətin insanın ruhunda kədər və hüzün hissləri oyandıran xüsusiyyətini ifadə edir. Bu, sadəcə bir hadisənin nəticəsi olaraq qəmin artması deyil, daha çox qəmin özünün təməl elementi kimi qəbul edilməsidir. Məsələn, "qəmfəza mənzərə" desək, bu, sadəcə kədərli bir mənzərəni deyil, özünün təbiətinə görə insanı dərindən kədərləndirən, ruhi sarsıntı yaradan bir mənzərəni nəzərdə tutur.
Qəmfəza sözü, yalnız konkret hadisələrə deyil, həm də daha geniş mənada, insanın daxili dünyasına, onun ruhi vəziyyətinə də aid edilə bilər. "Qəmfəza bir halda" ifadəsi, insanın daxilindəki kədər və hüzün hisslərinin hakim olduğu bir vəziyyəti ifadə edər. Beləliklə, qəmfəza sözü, sadə bir sifət olmaqdan çıxaraq, daha çox poetik, emosional və metaforik bir ifadə olaraq ədəbiyyatımızda özünə geniş yer tutmuşdur. Klassik əsərlərimizdə tez-tez rast gəldiyimiz bu söz, şairlərin duyğularını ifadə etmək üçün seçdikləri təsirli vasitələrdən biridir.
Qısacası, "qəmfəza" sözü sadəcə "qəm gətirən" mənasından daha geniş bir mənaya malikdir. O, hüzün və kədərin təməl elementini ifadə edərək, hadidələrin və vəziyyətlərin insan ruhunda yaratdığı dərin təsiri daha aydın şəkildə göstərir və ədəbi mətnlərə xüsusi bir duyğu və dərinlik qatır.