İşməkli sözü Azərbaycan dilində əsasən "bax eşməkli" mənasında işlənir. Yəni, nəzərə çarpan, diqqəti cəlb edən, gözəl və zərif bəzəkli, işlənmiş deməkdir. Sadəcə "bax" və "eşmək" sözlərinin birləşməsindən yaranan bir təsvir deyil, daha çox zəriflik, incəlik, zənginlik və əmək sərf olunmasını ifadə edir. Sözün kökü olan "iş" felinin mənasından da aydın olur ki, əşyanın üzərində əmək sərf olunmuş, nəticədə gözəl bir məhsul əldə edilmişdir.
Nəsirəddin Vəzirovun misalında olduğu kimi, "libas ibrə işməkli" ifadəsi geyimdəki zərif və göz oxşayan işləmələri, bəzək əşyalarını, xüsusilə də xırda detalları, tikmə və ya naxışları ifadə edir. Sadə bir paltar deyil, incə işlənmiş, zəngin bəzəkli bir paltardır. Beləliklə, "işməkli" sadəcə gözəl görünüşü deyil, həm də həmin gözəl görünüşün arxasında duran zəhməti, sənətkarlığın ustalığını və əşyanın dəyərini ifadə edir.
Sözün mənasını daha da genişləndirərsək, "işməkli" hər hansı bir əşyanın, hadisənin və ya prosesin diqqətəlayiq, maraqlı, fərqli və yaddaqalan olduğunu da ifadə edə bilər. Məsələn, "işməkli bir hekayə", "işməkli bir məclis" kimi ifadələr də bu mənanı daşıya bilər. Beləliklə, "işməkli" sözünün semantik spektrinə gözəllik, zəriflik, zənginlik, maraqlılıq, yaddaqalanlıq kimi müxtəlif anlamlar daxildir.