İnkvizitorluq, orta əsrlərdə Katolik Kilsəsinin həyata keçirdiyi, dinə qarşı çıxanları və kəfirləri aşkar etmək və cəzalandırmaq məqsədi ilə qurulmuş, qorxu və zorakılığa əsaslanan bir sistem olaraq təyin oluna bilər. Zalımlıq və cəlladlıq sözləri inkvizitorluğun mahiyyətini qısaca ifadə etsə də, bu sistemin mürəkkəb və çoxşaxəli təbiətini tam əks etdirmir.
İnkvizitorluğun əsasında amansızlıq və zülmkarlıq dayanır. Şübhəlilərə qarşı işgəncə, həbs, əmlak müsadirəsi kimi ağır cəzalar tətbiq olunurdu. Məqsəd, güclü təzyiq altında etiraf almaq və nəzarəti qorumaq idi. Bu proses ədalətsiz, qərəzli və insan hüquqlarına tamamilə zidd idi.
Lakin, inkvizitorluq sadəcə zalım bir təşkilat deyildi. O, öz ideologiyasına, qaydalarına və iyerarxiyasına malik mürəkkəb bir sistem idi. İnkvizitorlar, kilsə tərəfindən təyin olunmuş və xüsusi səlahiyyətlərə malik şəxslər idi. Onlar dinin "saflığını" qorumaq və "sapkın" fikirlərin yayılmasının qarşısını almaq missiyasını daşıyırdılar.
İnkvizitorluq tarixi, insanlıq tarixinin ən qaranlıq səhifələrindən biridir. Bu sistem minlərlə insanın ölümünə, əzab-əziyyətinə və ədalətsizliyə məruz qalmasına səbəb olmuşdur. İnkvizitorluğun izləri, hələ də Avropa tarixində, müxtəlif mədəniyyətlərdə və insan şüurunda dərin izlər buraxmışdır. Ona görə də, inkvizitorluq sadəcə "zalımlıq" və ya "cəlladlıq" kimi qısaca ifadə edilməməli, tarixin dərinliyinə dalaraq daha geniş və çoxşaxəli şəkildə təhlil edilməlidir.