İnkvizisiya (latınca inquisitio - sorğu, araşdırma deməkdir) katolik kilsəsinin Orta əsrlərdə, əsasən 13-cü əsrdən başlayaraq, öz doktrinasından sapmaları və kəfirləri (heresiləri) aşkarlamaq, təqib etmək və cəzalandırmaq üçün yaratdığı bir məhkəmə-polis sistemidir. Sadəcə "düşmənlərlə mübarizə" deyə təsvir etmək onun mürəkkəb və qanlı tarixini tam əks etdirmir.
İnkvizisiyanın əsas məqsədi kilsənin doktrinasına sadiqliyi təmin etmək idi. Bu məqsədlə, həm din xadimləri, həm də adi vətəndaşlar dinə dair "səhv" fikirlərə görə mühakimə olunurdular. Mühakimə prosesi adətən ədalətsiz və qərəzli olurdu, şahid ifadələri əhəmiyyətsiz hesab olunur, təqsirləndirilən isə işgəncə ilə etiraf etməyə məcbur edilirdi. “Etiraf” alınandan sonra isə cəzalar çox ağır və qanlı idi: yandırılma meydanında diri-diri yandırılma, edam, həbs, sürgün, mülkiyyətin əlindən alınması kimi.
İnkvizisiya müxtəlif formalarda fəaliyyət göstərirdi. Əvvəlcə, papalıq tərəfindən təşkil olunmuş inkvizisiya məhkəmələri var idi. Sonradan, daha çox yerli episkoposlar və kilsə rəhbərlərinin nəzarəti altında olan inkvizisiya formaları meydana çıxdı. İspan İnkvizisiyası, xüsusilə amansızlığı ilə seçilirdi və katolik krallığın gücünü möhkəmləndirmək üçün siyasi vasitə kimi də istifadə olunurdu.
İnkvizisiyanın fəaliyyəti əsrlər boyu davam etmiş, milyonlarla insanın həyatına təsir göstərmişdir. Bu qurumun tarixi, Orta əsrlər Avropasının siyasi, sosial və dini həyatını anlamaq üçün çox vacibdir. İnkvizisiya, insan haqlarının pozulması və dini dözümsüzlüyün ən qaranlıq səhifələrindən biri kimi tarixə düşmüşdür. Onun fəaliyyətinin araşdırılması bu gün də davam edir və hələ də mübahisələrə səbəb olur.