Şirdan (fars. شير دان) termini, əsasən heyvan anatomiyasında işlənən bir termindir və mənası "kövşəyən heyvanların ikinci mədəsi" kimi təyin olunur. Lüğətlərdə sadəcə "qursaq" kimi izah olunsa da, bu, terminin tam mənasını əks etdirmir. Çünki bütün qursaqlar şirdan deyil, şirdan isə həmişə qursaqdır.
Daha dəqiq desək, şirdan, çox mədəli heyvanlarda (məsələn, inək, qoyun, keçi kimi sümüyeyənlərdə) qida maddələrinin fermentativ parçalanmasının davam etdiyi ikinci mədədir. Birinci mədə (örsək) qidanı saxlayıb, qarışdırırsa, şirdan isə əsasən süd turşusu bakteriyalarının fəaliyyətinin nəticəsində qidanın daha da emal olunması üçün mühit yaradır. Burada, qidanın kimyəvi tərkibi dəyişir, bakteriyalar tərəfindən fermentlər ifraz olunur və qida daha asan həzm olunan hala gətirilir. Yəni, şirdan sadəcə qida saxlayan bir qab deyil, qidanın kimyəvi tərkibini dəyişən, bioloji proseslərin baş verdiyi aktiv bir orqandır.
Cümlədə işlənmə nümunələri:
- İnəyin şirdanında süd turşusu bakteriyaları yaşayır və çoxalır.
- Tam həzm olunmuş qida şirdandan nazik bağırsağa keçir.
- Veterinar şirdanın iltihabını müalicə etdi.
- Qoyunların şirdanları ət və dəri istehsalında dəyərli bir yan məhsuldur.
Beləliklə, "şirdan" sözü sadəcə "qursaq" kimi izah edilməməli, çox mədəli heyvanların həzm sistemindəki xüsusi rolunu və funksiyasını əks etdirən daha ətraflı bir tərifə malik olmalıdır. Fars dilindən gələn bu terminin tərcüməsində də sadəcə "qursaq"dan fərqli olaraq, onun fizioloji funksiyasını əks etdirən daha dəqiq bir sinonim seçilməlidir.