Şaqqıldaşma sözü "şaqqıldaşmaq" feilindən törəmiş isimdir. Lüğətlərdəki qısa izahı kifayət etmədiyindən, sözün mənasını daha geniş və dəqiq şəkildə izah edək.
Məna: Şaqqıldaşma, səs çıxarmaqla müşayiət olunan, sürətli, kəskin və ritmik hərəkətin, adətən sərt səthlərin bir-birinə sürtülməsindən yaranan səsin ifadəsidir. Bu səs, qırılma, parçalanma, ya da quru sərt cisimlərin bir-birinə sürtülməsindən, vurulmasından yaranır. Mənşəyinə görə müxtəlif kontekstlərdə fərqli mənalar kəsb edə bilər.
Mənşə: "Şaqqıldamaq" felinin mənası "kəskin səs çıxarmaq" kimi izah olunsa da, "şaqqıldaşma" ismi bu səsin davamlılığı və ya bir neçə dəfə təkrarlanması mənasını ifadə edir. "Şaqqıl-" morfeminin kökü qədim türk dillərindən gələn, kəskin səsləri ifadə edən bir kök ola bilər. "-daş-" əlavəsi isə bir-birinə toxunma, sürtülmə mənasını gücləndirir.
İstifadə nümunələri:
1. Fiziki hadisələr: "Quru budaqların şaqqıldaşması eşidilirdi." (Quru budaqların bir-birinə sürtülməsi nəticəsində yaranan səs)
2. Mexaniki səslər: "Maşının dişlilərinin şaqqıldaşması narahatlıq doğurdu." (Mexaniki hissələrin sürtülməsindən yaranan səs)
3. Təsviri ifadələr: "Odun şaqqıldaşması ilə yanaşı, qorxunc bir səs eşidildi." (Odun yanan zaman çıxardığı səs və ya digər bir qorxulu səsin müşayiəti)
4. Məcazi mənada: "Sümüklərinin şaqqıldaşması onu çox əziyyətləndirdi." (Burada şaqqıldaşma, sümüklərin qırılmaq ərəfəsində olması mənasında istifadə olunub, həqiqi şaqqıldama səsini ifadə etmir).
Beləliklə, "şaqqıldaşma" sözü sadəcə səs deyil, həm də bu səsin yaranma səbəbini, xarakterini və kontekstə görə müxtəlif mənalarını özündə əks etdirir.