Şaqqıldaşmaq sözü Azərbaycan dilində bir neçə mənada işlənən bir feldir. Əsas mənası “şax-şax səs çıxarmaq” olsa da, bu səsin çıxmasının səbəbi və konteksti mənanı dəqiqləşdirir. Lüğətlərdəki “şaqqıldamaq, şaq-şaq səs çıxarmaq (çox şey haqqında)” tərifi kifayət qədər ümumidir və sözün bütün imkanlarını əhatə etmir.
Etimologiyası: “Şaqqıldaşmaq” sözü “şaqqılda-” kökündən və “-aş-” əlavəsindən əmələ gəlib. “-aş-” əlavəsi hərəkətin davamlılığını, artıqlığını və ya güclülüyünü bildirir. “Şaqqılda-” kökü isə yüksək səsli, kəskin, tez-tez təkrarlanan səsləri ifadə edir. Beləliklə, sözün ümumi mənası “çoxlu sayda cismin və ya hadisənin eyni vaxtda şaqqıldayan səs çıxarması” kimi izah edilə bilər.
Mənaların dəqiqləşdirilməsi:
- Birinci məna: Bir çox eyni cür cismin (məsələn, su damcıları, qırılan budaqlar, səs çıxaran mexanizmlər) eyni vaxtda və ya ardıcıl olaraq çıxardıqları şaqqıldayan səs. Misal: Yağış damlaları pəncərəyə şaqqıldayırdı. Qırılan şüşələr şaqqıldaşaraq yerə səpələnmişdi. Fabrikin maşınları fasiləsiz şaqqıldayırdı.
- İkinci məna: (məcazi mənada) Çoxlu sayda hadisənin ardıcıl və ya eyni vaxtda baş verməsi nəticəsində yaranan səs və ya təəssürat. Bu mənada, həqiqi şaqqıldayan səs olmaya da bilər, ancaq hadisələrin sürətli və fasiləsiz ardıcıllığı şaqqıldamağa bənzəyir. Misal: Xəbərlər şaqqıldayırdı: bir hadisə başqa bir hadisəni izləyirdi. Yeniyetmə qrupunun enerjisi konsert zalını şaqqıldadırdı.
İstifadə nümunələri: Verilmiş nümunə (“Bir tərəfdə çeşmələr şaqqıldaşırdı. Bir tərəfdə gözəl çiçəklər qoxuyurdu.”) sözün birinci mənasına uyğundur. Çeşmələrin çoxluğu və onlardan eyni vaxtda çıxan səs “şaqqıldaşmaq” feli ilə ifadə olunur. Ancaq bu cümlədə sözün məcazi mənasından istifadə etmək də mümkündür. Məsələn, "şeirlər şaqqıldadırdı" kimi məcazi ifadələr də mövcuddur.