Satılmaz sifəti əsasən iki əsas mənada işlənir: birincisi, iqtisadi mənada - satılmaya yararlı olmayan, satışı qadağan olunmuş və ya praktik olaraq mümkün olmayan əşya və ya xidmətləri bildirir; ikincisi isə, daha məcazi mənada - istənilən səbəbdən əldə edilməsi, ələ keçirilməsi, mənimsənilməsi çətin və ya mümkün olmayan bir şeyi ifadə edir.
İqtisadi mənada "satılmaz" sözü, malın keyfiyyətinin aşağı olması, qanunvericiliklə qadağan olunması, sahibi tərəfindən satışdan çıxarılması, və ya digər obyektiv səbəblərdən satış imkanının olmaması vəziyyətlərini əks etdirir. Məsələn, "Satılmaz mal" ifadəsi keyfiyyətsiz, yararsız, istifadəyə yararsız, zədələnmiş, və ya qadağan olunmuş bir məhsulu təsvir edir. Bu mənada, "satılmayan" sözü ilə sinonimdir, ancaq "satılmayan" daha çox satışa çıxarılmayıb, təklif olunmayıb mənasını da ehtiva edə bilər.
Məcazi mənada isə "satılmaz" sözü, qiymətləndirilməz, əvəzsiz, əldə edilməsi çətin olan abstrakt anlayışları ifadə edir. Məsələn, "Onun dostluğu satılmazdır" ifadəsində, dostluğun qiymətinin pul ilə ölçülməz olduğunu, əvəzedilməz olduğunu bildirilir. Bu mənada, "qiymətsiz", "əvəzolunmaz", "nadir" kimi sözlərlə sinonim ola bilər. Bu istifadədə "satılmaz" sözü daha çox keyfiyyət və dəyər vurğulamaq üçün istifadə olunur.
Etimoloji baxımdan, "satılmaz" sözü "sat-" felinin "satıl-" məsdər formasından və "-maz" məsdər əlavəsindən əmələ gəlmişdir. "-maz" əlavəsi mənasına mənfi məna qatır, yəni "satılmaq" əməlinin mümkün olmamasını bildirir.
Cümlədə nümunələr:
• Bu köhnə maşın satılmaz haldadır.
• Qədim əlyazmalar satılmaz bir sərvətdir.
• Onun vəfası satılmazdır.
• Zəhərli maddələr satılmaz mallar sırasındadır.
• Bazar satılmaz əşyalar üçün yer deyil.