Saçayıran: İzahlı lüğətlərdə sadəcə "qadınların saçının tağ şəklində qalması üçün başa vurulan naxışlı sancaq" kimi tərif edilən saçayıran, daha geniş mənada, keçmişdə Azərbaycan qadınlarının saçlarını bəzəmək və düzəltmək üçün istifadə etdikləri zərif və bəzən naxışlı bir növ saç aksesuarıdır. Forma və ölçüsü müxtəliflik göstərsə də, əsas funksiyası saçları yığmaq və bəzəmək olmuşdur. Sadəcə "tağ" formasını əks etdirmək məhdudlaşdırıcıdır, çünki saçayıranlar müxtəlif formalarda, məsələn, düz, əyri, spiral və s. hazırlana bilərdi.
Etimoloji baxımdan "saç" və "ayıran" sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. "Saç" sözü öz mənasını qoruyur, "ayıran" isə burada "ayırmaq", "tənzimləmək", "düzəltmək" mənalarında işlənir. Yəni, saçı ayıraraq, düzəldərək bəzəyən vasitə mənasını verir. Bu, sadəcə saçı yığmaqdan daha geniş bir funksiyanı əhatə edir.
Cümlədə işlənmə nümunələri:
"Nənəmin qədim sandığında gümüşdən hazırlanmış gözəl bir saçayıran tapdı." (Burada saçayıran qiymətli bir əşya kimi təsvir olunur.)
"Qız saçlarını incə bir saçayıranla yığıb, başının üstündə gözəl bir dəstə əmələ gətirdi." (Burada saçayıranın praktik funksiyası önə çəkilir.)
"O dövrdə qızların ən gözəl bəzəklərindən biri də naxışlı saçayıranlar idi." (Burada saçayıranın bəzək əşyası kimi əhəmiyyəti vurğulanır.)
Verilən nümunədəki "[Yengə xonçasında] olar: sabun, duxi, odekolon, iynə, üskük, s" hissəsi saçayıranın qadınların gündəlik həyatında istifadə etdikləri digər əşyalarla birlikdə qorunduğunu göstərir və onun həm praktik, həm də sentimental dəyərə malik olduğunu təsdiqləyir.