Telbasan sözü Azərbaycan dilində qadınların saçlarını düzləşdirmək, bəzəmək və başda səliqəli saxlamaq üçün istifadə etdikləri bir saç aksesuarını bildirir. Lüğətlərdəki "saçları başda düzgün saxlamaq üçün qadınların saçlarına sancdıqları əşya" tərifi, telbasanın əsas funksiyasını əks etdirir, lakin onun estetik funksiyasını və müxtəlif formalarını tam əhatə etmir.
Telbasanın əsasən metal, bəzən isə sümük, ağac və ya digər materiallardan hazırlanan, müxtəlif ölçü və formalarda olan, saçlara sancaq kimi bərkidilən bir əşya olduğunu vurğulamaq vacibdir. Forma müxtəlifliyi olduqca genişdir: bəziləri sadə, düz formalı, digərləri isə əyri, bəzəkli, hətta naxışlı ola bilər. Bu müxtəliflik istifadə olunan materiala, mədəniyyətə və zaman dövrünə bağlıdır. Həmçinin, telbasanın yalnız saçları yığmaq məqsədi daşımadığını, həm də bəzək əşyası kimi istifadə edildiyini qeyd etmək lazımdır. Bir çox telbasan, xüsusilə də tarixi nümunələr, qiymətli daşlarla, inci ilə və ya naxışlarla bəzədilmişdir.
Etimalogiyasına gəldikdə, "tel" və "basan" sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. "Tel" incə, nazik metal mənasını verir, "basan" isə "basmaq", "bərkitmək" mənasındadır. Bu əsasən telbasanın incə metal tel quruluşundan və saçlara basılaraq bərkidilməsindən irəli gəlir. Bəzi bölgələrdə "tel" sözü yerinə "tir" sözü də işlədilərək "tirbasan" forması da mövcuddur.
Cümlə içərisində istifadəsinə nümunələr:* "Nənəmin qədim qutularında nəfis bəzəkli telbasanlar tapdıq."* "Qız saçlarını gözəl bir telbasanla yığmışdı."* "O, toyunda başında parlaq telbasanlarla bəzədilmiş ənənəvi bir baş örtüyü taxmışdı."* "Tarixi telbasanlar muzeydə sərgilənir."
Yekun olaraq, telbasan sadəcə bir saç sancağı deyil, həm də bir zərgərlik əşyası, mədəniyyət və tarixin daşıyıcısıdır. Onun funksiyası, formaları və mədəni konteksti daha geniş tədqiqat aparılmağı tələb edir.