Mürəbbe (ərəbcə مربّع - murabba' sözündən götürülmüşdür) ədəbiyyatda dörd misralıq bənd deməkdir. Bu termin əsasən klassik Şərq ədəbiyyatında, xüsusilə də qəzəl və rübai formalarında istifadə olunur. Mürəbbe, şeirin quruluş vahidi olub, özündə müəyyən bir fikir və ya duyğu bütövlüyünü əks etdirir. Hər mürəbbənin daxili ritmi və qafiyələnməsi özünəməxsusdur, lakin bu cümlənin ümumi ritmik-qafiyə sisteminə uyğun olmalıdır.
Mürəbbənin mənası sadəcə dörd misralıq bənd olmaqla məhdudlaşmır. O, həm də həmin bəndin ədəbi-bədii funksiyasını, yəni əsərin məzmununun və üslubunun təşkilindəki rolunu əhatə edir. Məsələn, qəzəldə mürəbbələr ardıcıl olaraq qurulur və hər biri müəyyən bir məna daşıyır, eyni zamanda bütün qəzəlin ümumi mövzusunun açılmasına xidmət edir. Rübaidə isə tək bir mürəbbə bütöv bir əsəri təşkil edir və burada mövzunun sıxlığı, fikrin dərinliyi daha aydın şəkildə özünü göstərir.
Mürəbbənin tərkibi və quruluşu şeirin növündən asılı olaraq dəyişə bilər. Məsələn, qafiyələnmə sxemi, misraların uzunluğu və ahəngdarlığı müxtəlif ola bilər. Lakin ümumi olaraq, dörd misradan ibarət olması mürəbbənin əsas xüsusiyyətidir. "Dörd misralıq bənd" ifadəsini daha da dəqiqləşdirərək deyə bilərik ki, mürəbbə şeirin təşkilati struktur elementini, müəyyən bədii-məzmun vahidini təmsil edir.
Cümlələrdə istifadəsi nümunələri:
- Qəzəlin hər mürəbbəsi özünəməxsus bir emosional yük daşıyırdı.
- Şair bu mürəbbədə vətən həsrətini gözəl ifadə etmişdir.
- Bu rübai yalnız bir mürəbbədən ibarətdir.