Rübai (ər. رباعی - rubāʿī) sözü ərəb dilindən götürülmüşdür və "dördlük", "dörd misralıq" mənasını verir. Termin olaraq isə, birinci, ikinci və dördüncü misraları qafiyələşən, üçüncü misrası isə sərbəst qalan dörd misralıq şeir növünü bildirir. Qafiyə ümumiyyətlə, misraların son sözlərində yer alır, lakin bəzi hallarda qafiyə misraların daxilində də işlədilə bilər. Üçüncü misranın sərbəst olması rübaini digər dörd misralıq şeir formalarından fərqləndirir.
Rübai ədəbiyyatımızda geniş yayılmışdır. Onun qısa, lakin dərin mənalı olması, müxtəlif mövzuları – fəlsəfəni, məhəbbəti, təbiəti, sosial həyatı – özündə əks etdirməsi onu çox sevilən bir şeir forması edir. Rübailər tez-tez aforizm xarakterli olur və oxucuda uzunmüddətli təsir buraxır.
Rübai yazmaqda ustalıq tələb olunur. Qısa həcmə baxmayaraq, fikrin aydın və dəqiq ifadəsi, dil və üslubun gözəlliyi, qafiyə və bəndin ahəngi vacibdir. Bir çox şair öz yaradıcılığında rübainin özünəməxsus estetik imkanlarından bacarıqla istifadə edərək, əsərlərinə orijinallıq və dərinlik qatmışdır.
Müxtəlif dillərdə, o cümlədən Azərbaycan ədəbiyyatında Nizami Gəncəvi, Füzuli, Xətai, Vəli Xəlil kimi böyük şairlərin rübailəri geniş yayılmış və ədəbiyyat tarixinə daxil olmuşdur. Onların rübainləri həm bədii dəyəri, həm də fikri dərinliyi ilə seçilir.
Cümlə nümunələri:
- Sən mənə bir rübaini oxudun, çox bəyəndim.
- Xətai rübainləri öz fəlsəfi dərinliyi ilə seçilir.
- O, qısa və yığcam rübaini yazmaqda ustad idi.
- Bu gün də rübaini yazanlar çoxdur, ancaq əsl sənətkarlar azdır.