Mırtlama: “Mırtlamaq” felindən törəmə isimləşmədir. Mırtlamaq sözü isə öz növbəsində, kökü bilinməyən bir söz olub, ehtimal ki, onomatopoetik (səs təqlidi) mənşəlidir. Yəni, bu sözün əsası, müəyyən bir səsin təqlidi ilə yaranıb. Mırtlama, əsasən, nəyisə (əşya, səs, hadisə) qəfil, sürətli və nizamsız bir şəkildə hərəkət etməsini, titrəməsini, səs çıxarmasını ifadə edir. Bu hərəkətin təsiri zəif, təsirsiz də ola bilər, güclü də. Mənası kontekstdən asılı olaraq dəyişə bilər.
Məna nüansları: Mırtlama sözünün mənası, cümlədə necə işləndiyindən asılı olaraq müxtəlif çalarlar ala bilər. Məsələn:
- Zəif titrəmə: "Şüşənin dibində suyun mırtlaması eşidilirdi." - Bu cümlədə mırtlama, zəif, ancaq eşidilən bir titrəməni ifadə edir.
- Güclü titrəmə: "Yer, güclü zəlzələdən sonra bir müddət mırtladı." - Bu cümlədə isə mırtlama, güclü, təhlükəli bir titrəməni ifadə edir.
- Qəfil hərəkət: "Qar yağışı mırtlayaraq başlayıb qəflətən kəsildi." - Burada mırtlama, qar yağışının qəfil başlaması və kəsilməsini ifadə edir.
- Səs təsiri: "Motorun mırtlaması bütün ətrafa yayıldı." - Bu cümlədə mırtlama, motorun çıxardığı xüsusi bir səsi təsvir edir.
Sinonimlər və əks mənalılar: Mırtlama üçün tam sinonim tapmaq çətindir, çünki o, özünəməxsus bir məna çalarına malikdir. Ancaq kontekstdən asılı olaraq "titrəmə", "səs-küy", "hışıltı", "vızıldama" kimi sözlər müəyyən dərəcədə sinonim kimi istifadə oluna bilər. Əks mənalı söz isə kontekstdən asılı olaraq müəyyən edilməlidir. Məsələn, sakitlik, sükut, hərəkətsizlik.
Etimologiya: Mırtlama sözünün etimologiyası tam aydın deyil. Onomatopoetik mənşəli olması ehtimalı daha yüksəkdir, çünki bu söz, səsin təqlidi ilə yaranmış kimi görünür. Daha dəqiq etimoloji tədqiqatlar tələb olunur.