Şirləmək (f.): Keramika məmulatlarının (xüsusilə çini və saxsı qabların) səthinə şirlə örtmək prosesidir. Bu proses, məmulatın suya, temperatur dəyişikliklərinə, kimyəvi maddələrə və mexaniki zədələnmələrə qarşı davamlılığını artırır, estetik görünüşünü yaxşılaşdırır və rənglərin daha canlı görünməsini təmin edir. Şirləmək üçün istifadə olunan şirlər, müxtəlif mineralların (kvars, feldsşpat, kaolin, dolomit, əhəngdaşı, təbaşir və s.) xüsusi nisbətlərdə qarışdırılması və yüksək temperaturda bişirilməsi nəticəsində əldə edilir. Şir, ərimə temperaturundan asılı olaraq, şəffaf, yarımşəffaf və ya qeyri-şəffaf ola bilər və istənilən rəngə boyana bilər. Bu prosesi sadəcə “üzərinə şir çəkmək” kimi ifadə etmək, şirləməyin mürəkkəb kimyəvi və fiziki prosesini tam əks etdirmir.
Şirləmə prosesinin tarixi qədim zamanlara gedib çıxır. Qədim Misir, Çin və Mesopotamiya mədəniyyətlərində keramika məmulatlarının şirlənməsi geniş yayılmışdır. Müxtəlif dövrlərdə və müxtəlif mədəniyyətlərdə fərqli şirlər istifadə olunmuşdur və bu şirlərin tərkibi və xüsusiyyətləri uzun illər ərzində təkmilləşdirilmişdir. Müasir şirləmə texnologiyaları daha mükəmməl və dəqiq nəticələr əldə etməyə imkan verir.
Sözün etimologiyasına gəldikdə, “şirləmək” sözü ərəb dilindən gələn “şir” sözündən törəmişdir. “Şir” sözü burada keramika məmulatlarının səthinə çəkilən xüsusi örtüyü bildirir. “Şirləmək” isə bu örtüyü çəkmək mənasını verir. Lüğətlərdə “şirləmək” sözü əsasən çini və saxsı qablarının səthinin örtülməsi kontekstində istifadə olunur, lakin prinsip etibarilə, digər keramika növlərinin də şirlənə bilməsi mümkündür.
Cümlədə istifadəsi nümunələri:
- Sənətkar ustalıqla fincanları şirlədi və onlara parlaq bir görünüş verdi.
- Qədim çini qablar yüz illər boyu davamlılığını şirləmə sayəsində qoruyub saxlamışdır.
- Şirləmə prosesi yüksək temperaturda aparılır.
- Müxtəlif rəngli şirlərlə bəzədilmiş keramika əsərləri sərgidə nümayiş olunurdu.