Şərh sözü ərəb mənşəli olub, "şərəh" (شرح) kökündən əmələ gəlmişdir. Əsas mənası "açmaq", "genişləndirmək", "açıqlamaq"dır. Azərbaycan dilində istifadəsində bu əsas məna ətrafında müxtəlif nüanslar əks olunur.
Ən geniş mənasında şərh, bir mətnin, hadisənin, fikrin və ya anlayışın daha aydın və ətraflı izahını, təfsirini, açıqlamasını bildirir. Bu izah sadəcə olaraq məlumat verməklə kifayətlənmir, həm də məzmunun daha dərindən başa düşülməsinə kömək edən əlavə məlumatlar, nümunələr, müqaisələr və mühakimələr ehtiva edə bilər.
Şərh, sadəcə olaraq faktların təsvirindən daha çox, onların təhlilinə, qiymətləndirilməsinə və müqayisəli təhlilə əsaslanan mühakimələrin ifadəsinə yönəlir. Məsələn, ədəbi əsərin şərhi yalnız süjet xəttinin təkrarından ibarət olmayır; ədəbi üslub, obrazlar sistemi, müəllifin ideyası, tarixi kontekst və s. kimi elementlərin də təhlilini əhatə edir.
Şərh elmi məqalələrdə, tədqiqat işlərində, hüquqi sənədlərdə, ədəbi tənqid yazılarında geniş istifadə olunur. Hər bir sahədə özünəməxsus xüsusiyyətləri olan şərhlər yazılır. Məsələn, hüquqi sənədin şərhində qanun maddələrinin təfsiri və tətbiqi qaydaları ön plana çıxır, ədəbi əsərin şərhində isə əsərin bədii-estetik keyfiyyətləri və ideya məzmunu əsas diqqət mərkəzində olur.
Cümlədə istifadəsi nümunələri:
- Əsərin şərhi çox maraqlı idi.
- Müəllim dərsdə mövzunu ətraflı şərhləndi.
- Qanun maddəsinin şərhi məhkəmə qərarının əsasını təşkil etdi.
- Bu hadisənin baş verməsinə dair müxtəlif şərhlər səsləndirildi.
- Onun sözlərinə öz şərhimi əlavə etdim.