Şaşırtmaq felinin əsas mənası, gözlənilməz və ya qeyri-adi bir hadisə, vəziyyət və ya informasiya ilə qarşılaşan birinin zehni və ya emosional tarazlığının pozulmasıdır. Bu pozulma çaşqınlıq, çaşdırılma, qarışıqlıq, həyəcan və ya təəccüb kimi hisslərin yaranmasına səbəb olur. Lüğətlərdəki "çaşdırmaq" və "karıxdırmaq" ifadələri şaşırtmağın nəticələrini daha konkret olaraq göstərir, amma "şaşırtmaq" özündə bu nəticələri əhatə edən daha geniş bir anlayışı ifadə edir.
Şaşırtmaq feli, həm müsbət, həm də mənfi kontekstlərdə işlənə bilər. Məsələn, bir sehrbaz tamaşaçıları sehrləri ilə şaşırtmaq istəyə bilər (müsbət), halbuki qəfil bir xəbər insanı şaşırtaraq narahat edə bilər (mənfi). Feli əsasən insanlara tətbiq olunsa da, məcazi mənada hadisələr, vəziyyətlər və ya şeylər də insanı şaşırtmaq qabiliyyətinə malikdir.
Etimalogiyasına gəldikdə, "şaşırtmaq" sözü "şaşmaq" felindən törəmədir. "Şaşmaq" isə, kökü qədim türk dillərində olan və "səssiz qalmaq", "heyran qalmaq", "dəyişmək" mənalarını ifadə edən bir kökdən əmələ gəlmişdir. Bu kökün zamanla mənasında dəyişikliklər olsa da, əsasında heyranlıq, gözlənilməzlik və tarazlığın pozulması kimi anlayışlar yatır.
Cümlədə necə işlənməsinə nümunələr:
- Onun gözlənilməz gəlişi hamını şaşırdı.
- Sehrbazın numarələri tamaşaçıları şaşırtmaqda davamlı idi.
- Sınaq nəticələri onu tamamilə şaşırtmışdı.
- Sözlərinin mənası məni şaşırtmadı, çünki onu yaxşı tanıyırdım.
- Bu mənzərə məni şaşırtıcı dərəcədə valeh etdi.
Verdiyiniz nümunədəki "Cənab Bax" sözünün pristavı da şaşırtmaq fiili məcazi mənada işlənmişdir. Burada "pristav" sözünün gözlənilməzliyi, yəni "Cənab Bax"ın gözlənilməz şəkildə davranışı nəticəsində şaşırtma hadisəsi baş vermişdir.