Sensualizm [lat. sensus – duyğu] – Duyğuları idrakın yeganə və ya əsas mənbəyi hesab edən fəlsəfi təlim və ya cərəyan. Sensualizmə görə, bütün biliklərimiz duyğu təcrübəsindən, yəni görmə, eşitmə, toxunma, dadma və qoxu duyğularımızdan əmələ gəlir. Abstrakt düşüncələr və ideyalar belə, duyğu təcrübəsinin təhlili və sintezindən törəyir. Bəzi sensualistlər duyğuların təmiz və dəyişməz olduğunu iddia edərkən, bəziləri isə duyğuların təfsirə məruz qaldığını və şəxsi təcrübə, mədəniyyət və digər amillərdən təsirləndiyini qəbul edirlər.
Sensualizmin müxtəlif növləri mövcuddur. Məsələn, bəzi nəzəriyyələr duyğuların passiv qəbul edildiyini, bəziləri isə duyğuların aktiv şəkildə qurulduğunu və təşkil olunduğunu irəli sürür. Həmçinin, sensualizm duyğulara əsaslanan etika və estetika nəzəriyyələrinin də əsasını təşkil edə bilər. Bu nəzəriyyələrə görə, əxlaqi və estetik dəyərlər obyektiv deyil, subyektiv olaraq duyğularımız tərəfindən müəyyən edilir.
Tarix boyu bir çox filosof sensualizmin müdafiəçisi olmuşdur. Qədim yunan filosoflarından Demokrit və Epikür, eləcə də John Locke, George Berkeley, David Hume kimi yeni dövr filosofları sensualizmin müxtəlif formalarını inkişaf etdirmişlər. Onların hər biri duyğuların rolu və idrak prosesindəki əhəmiyyəti barədə fərqli baxışlara malik idilər. Ancaq hamısı bir nöqtədə razılaşırlar: biliyimizin əsası duyğularda dayanır.
Sensualizm, rasionalizm kimi fərqli bir fəlsəfi cərəyanla əks qütblərdə yer alır. Rasionalizm əqli düşüncəni və əqlin rolunu vurğulayırkən, sensualizm duyğuların əhəmiyyətini önə çəkir. Lakin, bu iki cərəyan tamamilə bir-birinə zidd deyil; bir çox müasir fəlsəfi nəzəriyyələr duyğuların və əqlin idrak prosesindəki birgə rolunu qəbul edirlər.
Cümlədə nümunələr:
- Onun fəlsəfəsi sensualizmə əsaslanır.
- Sensualist filosoflar biliyin mənbəyini duyğularda görürlər.
- Bu əsər sensualizmin müxtəlif aspektlərini təhlil edir.
- Müasir psixologiya sensualizm və rasionalizmin sintezini təklif edir.