izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Saniyən sözü ərəb mənşəli olub, "ثانية" (sāniyah) sözündən törəmişdir. Əsas mənası "ikinci" deməkdir. Lakin Azərbaycan dilində daha geniş məna çalarları ilə işlənir. Klassik Azərbaycan ədəbiyyatında və müasir dilin rəsmi üslubunda "ikinci", "ikincisi", "ikinci olaraq" mənalarında işlənərək sadəcə ardıcıllığı, sıra nömrəsini bildirir. Məsələn: "Əvvəla, su içməlisən, saniyən yemək yeməlisən." burada saniyən ikinci hərəkəti ifadə edir.

Lakin gündəlik danışıq dilində, xüsusilə də ədəbiyyatda, "saniyən" sözü daha çox əlavə bir məna yükü daşıyır. Bu məna yükü ardıcıllıqdan əlavə, hərəkətlər arasındakı qısa fasiləni, bir növ "sonra", "ardınca", "dərhal sonra" kimi mənaları da özündə əks etdirir. Misal üçün, verilən nümunədəki "Əvvəla, o köhnə torlara ki biz düşmüşdük, parə-parə etməlisiniz, saniyən, tazə ixtiyarat tələb edib" cümləsində "saniyən" ilk hərəkətin (torların parçalınması) dərhal ardınca baş verən ikinci hərəkəti (ixtiyarat tələb edilməsini) göstərir. Bu isə sadə ardıcıllıqdan daha çox zamanca yaxınlığı, ardıcıllıq içində tez ard-arda gəlməni ifadə edir.

Beləliklə, "saniyən" sözünün mənası kontekstdən asılı olaraq dəyişə bilir. Həm sadə "ikinci" mənasında, həm də "dərhal sonra", "ardınca", "sonra" mənalarında işlənə bilər. Dilçilik baxımından bu sözün semantik genişlənməsi kimi qiymətləndirilə bilər. Onun işlənmə tezliyi və kontekstə uyğun olaraq əldə etdiyi məna çalarları onu Azərbaycan dilinin zəngin leksik tərkibinin vacib bir elementi halına gətirir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz