İxtiyarat (ər. “ixtiyar” sözündən törəmiş cəm haldır) bir sözlə səlahiyyət, hüquq və ya vəkalət mənasını verir. Bu, bir şəxsin və ya qurumun müəyyən hərəkətləri yerinə yetirmək, qərarlar qəbul etmək və ya başqalarına təsir göstərmək üçün verilmiş rəsmi və ya qeyri-rəsmi səlahiyyətinin ifadəsidir. İxtiyaratın həcmi və dairəsi verilən vəzifəyə, qanunvericiliyə və ya müqaviləyə əsasən müəyyən olunur.
Məsələn, bir şirkətin direktorunun ixtiyaratı, şirkətin işlərinə dair qərarlar qəbul etmək, əməkdaşları idarə etmək və müqavilələr bağlamaq səlahiyyətinə malik olması deməkdir. Eyni şəkildə, bir dövlət məmurunun ixtiyaratı onun vəzifəsinin tələbləri çərçivəsində hərəkət etmək hüququnu müəyyənləşdirir. Bu ixtiyaratlar həm yazılı formada (qanunlar, əmrlər, vəkalətlər), həm də qeyri-rəsmi olaraq, ənənə və ya təcrübə əsasında verilə bilər.
Tarix boyu ixtiyaratın istifadəsi həm müsbət, həm də mənfi nəticələr doğurmuşdur. Bir tərəfdən, ixtiyarat, təşkilatların və dövlətlərin effektiv idarə olunması üçün zəruridir. Digər tərəfdən isə, səlahiyyətlərin sui-istifadəsi, korrupsiya və ədalətsizliyə gətirib çıxara bilər. Ona görə də, ixtiyaratın necə verildiyi, nəzarət edilməsi və məsuliyyətin necə təmin edilməsi çox vacibdir. Yuxarıda verilən misalda olduğu kimi, millətin qorunması üçün müvəqqəti də olsa ixtiyaratın vacibliyi bu kontekstdə aydın görünür, ancaq bu ixtiyaratın hüquqi çərçivədə qalması və hesabatlılığın təmin edilməsi həyati əhəmiyyət daşıyır.
Beləliklə, "ixtiyarat" sözünün mənası sadəcə "səlahiyyət"dən daha genişdir. O, həm səlahiyyətin həcmini, həm də onun məsuliyyəti, hesabatlılığı və istifadə edilmə üsullarını əhatə edir. Bu, cəmiyyətin təşkilatlanması və idarə olunmasında əsas anlayışlardan biridir.