izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Rüsvalıq sözü Azərbaycan dilində "rüsvayçılıq", "utanc verici vəziyyət", "şərəfsizlik", "nüfuzdan düşmə" mənalarında işlənir. Əsasən mənfi bir kontekstdə istifadə olunur və bir insanın və ya qrupun ictimai nüfuzunun, hörmətinin itirilməsini, utandırıcı bir vəziyyətə düşməsini ifadə edir. Sözün kökü fars dilindəki "rüsva" sözündəndir ki, bu da "utandırılmış", "şərəfsizləşdirilmiş", "nüfuzdan düşmüş" mənalarını verir. "-lıq" şəkilçisi isə isimləşdirmə funksiyası daşıyır, "rüsva olma halı" mənasını əlavə edir.

Füzuli misalında ("Bu rüsvalıq mənə səndən deyil, badi-səbadəndir.") rüsvalıq, şairin özünə aid olmayan, xarici səbəblərdən – "badi-səba" (külək, təsadüf) – yaranmış utanc verici vəziyyət kimi təsvir edilir. Burada rüsvalıq, şairin nəzarəti xaricində baş verən bir hadisənin nəticəsidir.

İkinci misalda ("Xublar eşqində gör şimdi mənim rüsvalığım; Qisseyi-Fərhad ilə Məcnunu bir əfs...") isə rüsvalıq, eşqdən doğan, məhəbbətin səbəb olduğu utanc verici vəziyyət kimi təqdim olunur. Bu kontekstdə rüsvalıq, Fərhad və Məcnun kimi məşhur əsərlərin qəhrəmanlarının yaşadığı aşk acılarının, iştiraq edilən əzabların bir nəticəsi, bir əlamətidir. Rüsvalıq burada daha çox şeir ifadə vasitəsi kimi istifadə olunmuş, həqiqi bir utanc vəziyyətindən daha çox, eşqin şiddətini, təsirini vurğulamaq üçündür.

Ümumi olaraq, "rüsvalıq" sözü bir çox kontekstdə işlənə bilir. Həm obyektiv səbəblərdən yaranmış bir vəziyyəti, həm də subyektiv, əsasən mənəvi, əxlaqi səbəblərdən doğan bir vəziyyəti ifadə edə bilir. Sözün konkret mənası cümlənin kontekstindən asılı olaraq dəyişə bilir, lakin əsas mahiyyəti həmişə utanc, nüfuz itkisi, şərəfsizliklə bağlıdır.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz