Rəxnələnmək (f.): Bu feil, əsasən, bir şeyin fiziki və ya metaforik olaraq dağılması, sökülməsi, zədələnməsi və ya ciddi şəkildə zəifləməsi mənasını verir. Lüğətlərdə verilən "dağılmaq, sökülmək" tərifi, onun fiziki tətbiqini əks etdirir. Məsələn, "köhnə bina zamanla rəxnələndi" cümləsində bina fiziki olaraq dağılır, sökülür. Ancaq rəxnələnmə, yalnız fiziki dağılma ilə məhdudlaşmır.
Daha geniş mənada, rəxnələnmək, bir sistemin, quruluşun və ya qüvvənin zəifləməsi, kökünün sarsılması, etibarının itirilməsi, nüfuzunun zədələnməsi kimi metaforik mənaları da əhatə edir. "Onun nüfuzuna ağır zərbələr dəydi, rəxnələndi" cümləsində rəxnələnmə, nüfuzun zədələnməsi, zəifləməsi mənasında işlənir. Belə hallarda, rəxnələnmə, daha çox əvvəlki gücünün, bütövlüyünün itməsini, ciddi zərər görməsini ifadə edir.
Sözün etimologiyasına nəzər salsaq, "rəxnə" sözünün "çat, dəlik, yarım" mənalarını əsas götürərək, "rəxnələnmək"in "çatlamaq, dəliklər düşmək, yarılmaq" mənalarını da əhatə etdiyini görərik. Beləliklə, rəxnələnmə həm fiziki, həm də mənəvi, həm maddi, həm də mənəvi bir şeyin zədələnməsi, parçalanması, dağılması və ya sarsılması deməkdir. Bu mənada, kökü sarsılmaq, ziyan çəkmək mənaları daha dəqiq olaraq, rəxnələnmənin nəticələrini əks etdirir.
Cümlə içində istifadəyə nümunələr:
- Qışın şiddətli soyuğu qədim divarları rəxnələndirmişdi.
- Onun itirilmiş etibarı təşkilatı rəxnələndi.
- Hökumətin siyasəti ölkə iqtisadiyyatını rəxnələndirdi.
- Uzun müddət davam edən müharibə dövlətin hərbi qüvvələrini rəxnələndirdi.
Gördüyümüz kimi, "rəxnələnmək" feili müxtəlif kontekstlərdə fərqli mənalarda işlənə bilər, lakin əsasında hər zaman bir şeyin bütövlüyünün pozulması, zəifləməsi və ya ciddi şəkildə zədələnməsi fikri durur.