Pusulmaq (məch.) Azərbaycan dilində geniş işlənən bir feldir və əsas mənası "gizlincə müşahidə edilmək, gizlicə izlənilmək, kimsənin fəaliyyətinə, hərəkətinə göz qoyulması" deməkdir. Sözün mənası, həm də nəzarət altına alınma, güdülmə, nəzarət edilmə kimi mənaları əhatə edir. Fəaliyyət gizli və məxfiliklə xarakterizə olunur; izləyən özünü göstərmir.
Pusulmaq sözünün etimologiyası türk dilləri ailəsindən gəlir. "Pus" kökü gizlilik, gizlənmə, görünməmə mənasını verir. "-maq" isə məchul fe'l şəkilçisidir. Beləliklə, "pusulmaq" "gizlincə qalmaq", "gizlənmək" fikrindən törəmiş, lakin passiv mənada, yəni kiminsə gizlicə hərəkətlərini izləmək mənasını ifadə edir.
Cümlədə işlənmə nümunələri:
- Onlar uzun müddət polis tərəfindən pusulmuşdular. (Burada polis gizlicə onları izləyirdi.)
- Rəqib şirkət tərəfindən pusulmaqdan çox narahat idi. (Gizli rəqabət, casusluq fəaliyyəti.)
- İşçilərin fəaliyyəti gizlicə pusulmaqla nəzarətdə saxlanılırdı. (Gizli nəzarət, müşahidə.)
- Hərəkətləri pusulmaqdan ehtiyatlanaraq daha diqqətli olmalı idi. (Hərəkətlərinə nəzarət edilə biləcəyindən narahatlıq.)
Göründüyü kimi, "pusulmaq" sözü müxtəlif kontekstlərdə, müxtəlif mənalarda işlənə bilir, lakin əsas mənası həmişə gizlilik, məxfilik və gizlicə müşahidə olunma prinsipinə söykənir. Sözün sinonimləri olaraq "gözlənilmək", "izlənilmək", "gözlənmək", "nəzarətdə saxlanılmaq" kimi sözləri göstərmək olar, lakin bu sözlər tam olaraq "pusulmaq" sözünün ifadə etdiyi gizlilik və məxfilik mənasını tam əks etdirmir.