Pusulma sözü "pusulmaq" fellərinin məsdər formasından törəmiş bir isimdir. Lüğətlərdə sadəcə olaraq "pusulmaq"dan törəmə kimi göstərilməsi, sözün zəngin semantik potensialını tam əks etdirmir. Əslində, "pusulma" həm bir hərəkəti, həm də bu hərəkətin nəticəsini, vəziyyətini ifadə edə bilir.
Daha dəqiq bir şəkildə izah etmək üçün "pusulmaq" felinin əsas mənasından başlamaq lazımdır. "Pusulmaq", gizlənmək, görünməmək üçün bir yerə gizlənmək, qarışmaq, sığınmaq deməkdir. Bu gizlənmə əməli müxtəlif səbəblərdən, məsələn, təhlükədən qaçmaq, ovlamaq, kimsəni gözləmək və ya başqa bir iş üçün ola bilər. Beləliklə, "pusulma" aşağıdakı mənaları əhatə edir:
1. Fiziki gizlənmə əməli: Məsələn, "Düşmənin hücumundan qorunmaq üçün əsgərlər pusulmaya keçdilər." Burada "pusulma" düşmənin görməməsi üçün gizlənmə hərəkətini ifadə edir. "Quşlar pusulmada yumurtadan çıxan balalarını qoruyurdular." bu nümunədə isə pusulma təbiətin qorunma instinkti ilə bağlıdır.
2. Gizlənmə vəziyyəti: "Evə girəndə onu pusulmada gördüm." burada "pusulma" artıq bir vəziyyət, gizlənmə halını ifadə edir. Hərəkət deyil, həmin an mövcud olan bir durumdur.
3. Gizli bir yer: Məcazi mənada, "pusulma" gizli bir yeri, yaxud gizli bir fəaliyyət yerini ifadə edə bilər. Məsələn, "Onların gizli görüşləri bir pusulmada baş tuturdu." Burada "pusulma" gizli, təhlükəsiz bir məkanı ifadə edir.
4. (Nadir hallarda) Yavaş, gizli hərəkət: Bəzi kontekstlərdə "pusulma" yavaş, diqqətli, gizli hərəkət kimi də istifadə oluna bilər. Məsələn "Düşmənin ərazisinə pusulma ilə daxil oldular".
Sözün etimologiyasına gəldikdə isə, "pusmaq" feli türk dilləri ailəsinə aiddir və "gizlənmək", "örtülmək" mənalarını verir. "Pusulma" isə bu felin məsdər forması olaraq gizlənmə əməli və ya vəziyyətini ifadə edir. Sözün istifadəsi müxtəlif kontekstlərdə dəyişsə də, əsas mənası hər zaman gizlənmə ilə bağlıdır.