Payəndaz sözü fars mənşəlidir və əsasən "ayaqaltı" sözünün sinonimi kimi işlənir. Lakin, sadəcə sinonim kimi təqdim etmək, sözün zəngin mənasını tam əks etdirmir. "Ayaqaltı" daha geniş mənada, ayağın altında olan hər şeyi ifadə edə bilsə də, "payəndaz" daha çox ayağın altındakı, xüsusilə də yolun, evin və ya hər hansı bir səthin aşağı, alt hissəsini, təməlini, bünövrəsini ifadə edir. Bu mənada, "payəndaz" daha konkret və məhdud bir məna kəsb edir.
Etimalogiyasına nəzər salsaq, "payə" "ayaq", "daxil" isə "içərisi" və ya "alt hissəsi" mənalarını verir. Beləliklə, "payəndaz" əslində "ayağın altındakı hissə" deməkdir. Bu mənada, yalnız torpaqdan ibarət bir səthi deyil, həmçinin bir binanın təməlini, bir yolun alt qatını, hətta bir əşyanın alt tərəfini də ifadə edə bilər.
Cümlə içərisində istifadəsinə misal olaraq:
- "Qədim şəhərin payəndazında qazıntılar aparılır." (Burada payəndaz, şəhərin köhnə, alt qatını, təməl hissəsini ifadə edir.)
- "Yolun payəndazı çox bərkidilməlidir ki, qırılmasın." (Burada payəndaz, yolun alt qatını ifadə edir.)
- "Ev tikərkən, payəndazın möhkəm olmasına diqqət etmək lazımdır." (Burada payəndaz, evin bünövrəsini, təməlini ifadə edir.)
Göründüyü kimi, "payəndaz" sözü "ayaqaltı" ilə sinonim olsa da, mənası daha dəqiq və konkretdir, və əsasən bir səthin, binanın və ya yolun alt hissəsini, təməlini ifadə etmək üçün işlədilir.