Payə (fars. پایه) sözü Azərbaycan dilində əsasən “dərəcə”, “səviyyə”, “hədd”, “mərhələ” mənalarında işlənir. Lüğətlərdəki “nə payədə” ifadəsi də bu mənaları əks etdirir. Belə ki, “nə payədə” ifadəsi bir hadisənin və ya vəziyyətin intensivliyini, miqyasını, yaxud da inkişaf mərhələsini bildirir. Bu, sadəcə “nə qədər” mənasından daha geniş və dəqiq bir ifadədir, çünki “nə qədər” kəmiyyətə daha çox yönəlib, “nə payədə” isə kəmiyyət ilə yanaşı keyfiyyət və vəziyyət aspekti daşıyır.
Fars dilindən keçmiş olan “payə” sözünün etimologiyası “ayaq”, “dəstək”, “təməl” kimi mənaları olan kök sözlərlə bağlıdır. Bu kök mənalar “payə” sözünün müasir Azərbaycan dilindəki istifadəsinə də təsir edərək bir hadisənin və ya vəziyyətin “təməl”, “əsas”, “dayaq” kimi elementlərini nəzərdə tutur. Məsələn, “işin payəsi yüksəkdir” deyərkən işin əhəmiyyətini, mürəkkəbliyini, və ya təsirinin gücünü vurğulayırıq. Burada “payə” sözü işin “əsasını”, “dəyərini” ifadə edir.
Misal olaraq, verilən “Görürsən, hacı, xalq nə payədə qudurub?” cümləsində “payə” sözü xalqın qəzəbinin, narazılığının dərəcəsini, şiddətini, nə qədər həddə çatdığını bildirir. Bu, sadəcə "xalq nə qədər əsəbləşib?" sualından daha çox, xalqın əsəbləşməsinin miqyasını, vəziyyətin ciddiliyini, gərginliyin nə dərəcədə olduğunu ifadə edir. “Payə” sözü bu kontekstdə həm kəmiyyət, həm də keyfiyyət xüsusiyyətini özündə əks etdirir.
Qısaca olaraq, “payə” sözünün mənası kontekstdən asılı olaraq dəyişsə də, əsasən bir hadisənin, vəziyyətin və ya vəziyyətin dərəcəsini, səviyyəsini, həddini, intensivliyini ifadə edir. Bu, sadəcə “nə qədər” mənasından daha geniş və dəqiq bir ifadədir, çünki həm kəmiyyət, həm də keyfiyyət aspektlərini özündə birləşdirir.