izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Oymaq2 sözü Azərbaycan dilində "bax ovuşdurmaq" mənasında işlənir. Lakin bu izah kifayət qədər dəqiq və geniş deyil. "Oymaq" sözü burada sadəcə "baxmaq"dan fərqli olaraq, şiddətli, həsrətli, dərin bir baxışı, hətta həmin baxışın fiziki təsirlə birlikdə olmasını ifadə edir. Bu baxış, sevgi, həsrət, və ya dərin bir hisslə müşayiət olunaraq, insanın daxilini sanki “ovuşdurur”, yəni sarsıdır, dərin təsir bağışlayır. Klassik ədəbiyyat nümunələrində tez-tez bu mənada işlədilir.

Sözün etimologiyasına nəzər salsaq, "oymaq" felinin kökü türkcə "oy-" kökünə dayanır. Bu kök "qarışdırmaq", "qarışdırıb ovmaq", "əz-məzməz etmək" mənalarını ehtiva edir. Beləliklə, "oymaq" sözündəki "ovuşdurmaq" mənası da bu kökün əsas mənasından irəli gəlir. Burada "baxış"ın insanın ruh halına, daxili dünyasına təsiri metaforik olaraq fiziki "ovuşdurma" ilə ifadə olunur. Bu isə sözün obrazlılığına və ifadə gücünə xüsusi bir çalar verir.

Əsərdəki misalda (“Mən baxardım, didarından doyardım; Gizlingizlin bağrım başın oyardım. “Əsli və Kərəm”) Kərəm Əsli'nin üzünə şiddətli bir həsrətlə, dərin sevgi ilə baxır. Bu baxış o qədər güclüdür ki, onu tamamilə bərk tutuq kimi tutub sarsıdır, onu daxildən ovuşdurur. "Oymaq" sözü bu hissi dəqiq və obrazlı şəkildə ifadə edir.

Başqa nümunələrə baxsaq, "oymaq" sözü fərqli kontekstlərdə belə oxşar məna daşıya bilər: məsələn, "üzünü oymaq" deyəndə, çox diqqətlə, dərin bir məna axtararaq baxmaq nəzərdə tutulur. Yəni, sadəcə baxmaq deyil, baxmaq və dərindən anlamağa çalışmaq mənası daşıyır. Bu da sözün polysemiyasını (çoxmənalılığını) göstərir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz