Nitroglycerin [yun. nitron – qələvi, glykeros – şirin, in – kimyəvi birləşmə əlaməti]: Üçatomlu spirt olan qliserinin azot turşusu ilə efirləşməsi nəticəsində əldə edilən, rəngsiz, yağlı maye halında, partlayıcı bir üzvi birləşmədir. Kimyəvi formulu C3H5(ONO2)3-dür. Yüksək partlayıcı xassələrə malik olduğundan, əsasən partlayıcı maddə kimi, məsələn, dinamit istehsalında istifadə olunur. Lakin, tibbdə də, xüsusən ürək-damar sisteminin müalicəsində, əsasən angina pektoris hücumlarının qarşısını almaq və müalicə etmək üçün istifadə olunur.
Nitroglycerin damar genişləndirici (vazodilatator) təsirə malikdir. Qan damarlarının, xüsusilə ürəyə qan axını təmin edən tac damarlarının divarlarını rahatlaşdırır, genişləndirir və nəticədə ürəyə qan axınının artmasına səbəb olur. Bu, ürəyin oksigen tələbatını ödəməsinə kömək edir və angina pektoris hücumlarının səbəb olduğu sinə ağrılarını azaldır və ya tamamilə aradan qaldırır. Preparat sublingual (dilaltı), transdermal (dəridən sorulma) və ya intravenoz (venaya) yolla tətbiq oluna bilər. İstifadəsinə həkim nəzarəti vacibdir, çünki nitroglycerin başgicəllənmə, baş ağrısı, ürək bulanması kimi yan təsirlərə səbəb ola bilər.
Misal olaraq göstərilən cümlədə ("Xəlilov uzun xiyabandakı ağac skamyada yanakı oturub… nitroqliserin atırdı") "nitroqliserin atırdı" ifadəsi angina pektoris hücumunun baş verməsi və ya güclənməsi zamanı nitroglycerin tabletinin dilaltı qəbul edilməsini təsvir edir. Bu, nitroglycerin preparatının sürətli təsirini və angina pektoris əlamətlərinin aradan qaldırılmasında effektivliyini göstərir. Lakin, bu istifadənin həkim tərəfindən təyin olunması vacibdir.
Qeyd edək ki, nitroglycerin həm partlayıcı, həm də dərman preparatı kimi fərqli kontekstlərdə istifadə edilə bilər. Mənanın dəqiq müəyyən edilməsi üçün kontekstin nəzərə alınması vacibdir.