Nigahban sözü farsca mənşəlidir və klassik Azərbaycan ədəbi dilində geniş istifadə olunmuşdur. Lüğətlərdə əsasən "gözətçi", "keşikçi", "qarovul" kimi tərcümə olunsa da, mənası daha geniş və çoxqatlıdır. Sadəcə fiziki gözətçiliyi deyil, həm də qoruma, himayə, mühafizə, hətta müqəddəs bir şeyin qorunması mənasını da ehtiva edir.
Sözün kökündəki "nigah" "nəzarət", "diqqət", "qayğı" mənalarını verir. "Ban" isə "edən", "olan" mənasını bildirir. Beləliklə, "nigahban" sözü "nəzarət edən", "qayğı göstərən", "qoruyan" kimi daha geniş bir məna alır. Bu səbəbdən, sadəcə "gözətçi" kimi tərcümə etmək sözün tam mənasını əks etdirmir.
Misal olaraq, "Qeyrətü şənimi hifzində nigahban edərəm" cümləsində nigahban sözü sadəcə fiziki bir gözətçi deyil, qeyrət və şərəfin qoruyucusu, qəyyumu kimi işlənir. Bu cümlədə şəxsin öz qeyrətini və şərəfini qorumağa and içməsi və bunun üçün hər şeyi etməyə hazır olması ifadə olunur. Başqa bir nümunə olaraq, "Sərvətinə nigahban duran adam" ifadəsi sərvətin qoruyucusu, mühafizəçisi mənasını verir. Burada da nigahban sözü sadəcə fiziki qorumadan daha çox, qayğıkeşlik, diqqətlilik və məsuliyyət daşıyır.
Yekun olaraq, "nigahban" sözü müasir Azərbaycan dilində daha az istifadə olunsa da, klassik ədəbiyyatımızda böyük əhəmiyyətə malikdir və mənası sadəcə gözətçi ilə məhdudlaşdırıla bilməz. Daha dəqiq tərif olaraq, "qayğıkeş qoruyucu", "diqqətli mühafizəçi", "qəyyum" kimi ifadələr daha uyğun olardı.