Nevróz (yun. νεῦρον - sinir) – əsasən mərkəzi sinir sisteminin fəaliyyətində pozulmalarla səciyyələnən, psixogen amillərlə (psixoloji travma, stress, qorxu, narahatlıq və s.) əlaqəli bir qrup psixi xəstəlikdir. Nevrotik pozulmalar, orqanik beyin zədələnməsi ilə əlaqəli deyil və hallüsinasiya, deluziya (xəyal və aldanmalar) kimi psixoz əlamətləri ilə müşayiət olunmur. Lakin, onlar xəstənin həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salır və onun sosial funksiyalarını yerinə yetirməsinə mane olur.
Nevrozun əsas əlamətlərinə narahatlıq, qorxu, depressiya, yuxu pozğunluqları, somatik (fiziki) şikayətlər (məsələn, baş ağrısı, ürəkbulanma, əzələ gərginliyi), obsessiv-kompulsiv davranışlar (məsələn, təkrarlanan hərəkətlər, düşüncələr), və həddindən artıq qıcıqlanma daxildir. Bu əlamətlərin şiddəti və növü fərqli nevrotik pozulmalarda dəyişir. Məsələn, fobiyalarda xüsusi qorxular, panikanın hücumlarında gözlənilməz güclü qorxu və narahatlıq, obsessiv-kompulsiv pozulmada isə təkrarlanan düşüncə və ya hərəkətlər ön plana çıxır.
Nevrotik pozulmaların səbəbləri çoxcəhətlidir və genetik amillər, psixososial faktorlar, şəxsiyyət xüsusiyyətləri və həyat təcrübəsi kimi amillərin qarşılıqlı təsiri ilə əlaqədardır. Stressli hadisələr (məsələn, ayrılıq, ölüm, iş itkisi) və ya uzunmüddətli stressə məruz qalma nevrotik simptomların inkişafına kömək edə bilər. Nevrozun müalicəsi əsasən psixoterapiya (məsələn, kognitiv-davranışçı terapiya, psixodinamik terapiya) və bəzi hallarda dərman müalicəsini əhatə edir. Müalicənin məqsədi simptomları azaltmaq, xəstənin həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq və sağlam öhdəsindən gəlmə mexanizmlərini inkişaf etdirməkdir.
Cümlədə nümunələr:
- Onun davamlı narahatlığı, yuxusuzluğu və qıcıqlanmasının nevrotik bir pozulma əlaməti olduğu aşkarlandı.
- Uzunmüddətli stress onun nevroza düçar olmasına səbəb olmuşdu.
- Psixoloq nevrotik simptomların aradan qaldırılması üçün psixoterapiya tövsiyə etdi.