Millətpərəstlik və millətçilik anlayışları, baxış bucağından asılı olaraq, bəzən sinonim kimi işlənsə də, onlar arasında incə fərqlər mövcuddur. Azərbaycan dilinin izahlı lüğətlərində hər iki terminə rast gəlsək də, "millətpərəstlik" termini daha güclü, hətta bəzən mənfi konnotasiya daşıyır.
Millətçilik, ümumilikdə, öz millətinə mənsubiyyət hissinin güclü olması, milli mədəniyyətin, dilin, tarixin qorunması və inkişafına yönəlmiş siyasi və ideoloji baxışdır. Bu, milli birliyin qorunması, milli maraqların müdafiəsi kimi müsbət məqsədlərə xidmət edə bilər. Millətçilik milli dövlətçiliyin əsasını təşkil edir və müxtəlif siyasi ideologiya və hərəkatların təməl prinsiplərindən biridir. Millətçiliyin mülayim formaları milli mədəniyyətin təbliği, milli bayramların qeyd edilməsi, milli musiqinin, ədəbiyyatın inkişafına dəstək kimi ifadə olunur.
Millətpərəstlik isə daha qabarıq şəkildə öz millətinin üstünlüyünə inanmaq, başqa millətlərə qarşı nifrət və ya düşmənçilik hissləri bəsləmək, milli üstünlük ideyasının təbliği kimi başa düşülür. Bu anlayış, tez-tez millətçiliyin ekstremal, təhlükəli və aqressiv formasını ifadə edir. Millətpərəstlik milli ayrı-seçkilik, ksenofobiya, hətta irqçiliyə səbəb ola bilər. Digər millətlərin mədəniyyətinə, dilinə, adət-ənənələrinə hörmətlə yanaşmaq əvəzinə, onlara nəzərəçarpacaq dərəcədə mənfi münasibət sərgilənir. Bu, milli azlıqların hüquqlarının pozulması, onlara qarşı təzyiq və təqiblərə gətirib çıxara bilər.
Qısaca desək, millətçilik millətinə məhəbbət və bağlılıq, milli kimliyin qorunması üçün səy göstərmə halında ifadə olunarsa, millətpərəstlik isə bu hisslərin ekstremal, təcavüzkar və digər millətlərə qarşı düşmənçilik hisslərinin üstünlük təşkil etdiyi formadadır. Lüğət mənası baxımından "millətpərəstlik" daha geniş, daha intensiv və mənfi konnotasiyalı bir anlayışı ifadə edir.
Cümlədə işlənmə nümunələri:
Millətçilik: "Onun milli dövlətçilik ideyalarına əsaslanan millətçilik görüşləri geniş yayılıb."
Millətpərəstlik: "Onun millətpərəstlik hissləri onu digər millətlərin nümayəndələrinə qarşı həddən artıq aqressiv etmişdi." və ya "Millətpərəstlik siyasəti ölkədə sosial gərginliyə səbəb oldu."