Məşrutəçi sözü, Azərbaycan dilinin izahlı lüğətlərində sadəcə "məşrutəli hökumət tərəfdarı, konstitusiya tərəfdarı; konstitusiyaçı" kimi izah olunsa da, daha geniş və dəqiq bir təsvir tələb edir. Əslində, bu terminin mənası tarixi kontekstdən asılı olaraq müxtəlif çalarlar daşıyır.
Etimoloji baxımdan "məşrutəçi" sözü "məşrutə" sözündən törəmişdir. "Məşrutə" isə ərəb mənşəli bir söz olub, "şərtli", "məhdud" mənalarını verir. Tarixi kontekstdə isə "məşrutə" sözü konstitusiya, konstitusionalizm, qanunvericiliyin aliliyi və monarxiyanın məhdudlaşdırılması prinsiplərini ifadə edir. Beləliklə, "məşrutəçi" termini, monarxiyanın məhdudlaşdırılmasını, konstitusional hökumətin qurulmasını və qanunun aliliyini dəstəkləyən şəxsi ifadə edir.
Lüğətdəki tərifdəki "konstitusiyaçı" sözü ilə sinonim olsa da, "məşrutəçi" daha çox tarixi və siyasi bir konnotasiya daşıyır. "Konstitusiyaçı" daha ümumi bir termindir və müasir dövrdə də istifadə olunur, halbuki "məşrutəçi" termini əsasən 1905-1917-ci illər arası Rusiya imperiyası daxilində baş verən hadisələrlə, xüsusilə də İran və Azərbaycan məşrutəsi hərəkatları ilə bağlıdır. Bu dövrdə "məşrutəçi"lər, padşahın mütləq hakimiyyətinə qarşı çıxan, parlamentin yaradılmasını, qanunların qəbul edilməsində xalqın təmsilçilərinin iştirakını və vətəndaş azadlıqlarının qorunmasını tələb edən siyasi fəallar idi.
Verdiyiniz nümunə cümlədəki ("Görmürsənmi neçə gündür padşahın əmri ilə məşrutəçiləri qır") məşrutəçilər, monarxiyanın əleyhinə olan, və hakimiyyətin məhdudlaşdırılmasını istəyən, siyasi repressiyalara məruz qalmış şəxslər kimi təsvir olunurlar. Bu cümlədə sözün siyasi və ideoloji yükü daha aydın görünür.
Qısacası, "məşrutəçi" termini sadəcə konstitusiya tərəfdarı deyil, tarixi kontekstdə məhdud monarxiya tərəfdarı, qanunun aliliyini müdafiə edən, siyasi fəallığı ilə seçilən, həm də repressiyalara məruz qalmış bir şəxsi ifadə edir. Sözün istifadəsi həmçinin hadisənin zaman və məkanına bağlıdır.