Məşrutə (ər. مشروطة - məşrūṭa) sözü ərəb mənşəlidir və "şərtli", "məhdudlaşdırılmış", "qanunla tənzimlənmiş" mənalarını verir. Lüğətlərdə sadəcə İran və Türkiyədəki konstitusiya mənası ilə qeyd olunması onun mənasının tam əhatəsini verməkdən uzaqdır. Əslində, məşrutə anlayışı daha geniş bir siyasi sistemi ifadə edir.
Tarixi kontekstdə məşrutə, mütləq hökmdarın səlahiyyətlərinin qanunla məhdudlaşdırılması, yəni konstitusional monarxiya və ya konstitusional hökumət quruluşunun qurulması deməkdir. Bu, hökmdarın qanunvericiliyə müdaxiləsini məhdudlaşdırmaqla yanaşı, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarını qorumaq, xalqın iştirakını siyasi prosesdə təmin etmək məqsədini daşıyırdı. Məşrutə həmçinin parlamentin (məclisin) və ya digər nümayəndəlik orqanlarının yaradılmasını və fəaliyyətini nəzərdə tuturdu.
Məşrutə hərəkətləri İran və Osmanlı imperiyalarında XIX əsrin sonları və XX əsrin əvvəllərində baş vermişdir. Bu hərəkətlərin məqsədi, mütləq monarxiyaları məhdud konstitusiyalı monarxiyalarla əvəz etmək idi. Lakin hər iki ölkədə məşrutənin tətbiqi asan başa gəlməmiş, müxtəlif siyasi qüvvələr arasında mübarizələrə səbəb olmuşdur. Bəzi hallarda məşrutə müvəqqəti olaraq ləğv edilmiş, bəzi hallarda isə məhdud miqyasda tətbiq edilmişdir. Buna görə də "məşrutə" sözü, yalnız bir konstitusiya mətnindən daha çox, bir siyasi prosesi, mübarizəni və idealı təmsil edir.
Cümlədə işlənmə nümunələri:
- İran İnqilabından əvvəl İranda məşrutə dövrü yaşanırdı.
- Osmanlı imperiyasında məşrutənin qurulması cəhdləri uzun sürən mübarizələrə səbəb olmuşdu.
- Tarixçilər məşrutə hərəkatının səbəblərini və nəticələrini araşdırırlar.
- Məşrutə anlayışı yalnız konstitusiya ilə məhdudlaşmır, o, daha geniş bir siyasi sistemi əhatə edir.