Mərgümüş (Hg, Hydrargyrum) – fars mənşəli bir söz olub, kimyəvi elementləri təmsil edən və əsasən iki əsas məna daşıyan bir termindir. Əvvəla, "mərgümüş" özü-özlüyündə təbiətdə sərbəst halda və ya müxtəlif mineralların tərkibində rast gələn, gümüşü-ağ rəngli, maye halda olan, yüksək toksik təsirə malik bir kimyəvi elementdir (Civə - Hg). Bu mənada, o, bir çox sənaye sahələrində istifadə olunsa da, insan sağlamlığı üçün olduqca təhlükəlidir və onunla işləyərkən xüsusi təhlükəsizlik tədbirləri gözlənilməlidir. Mürəkkəb birləşmələrin tərkibində olduğu halda, onun toksikliyi azalsa da, tamamilə aradan qalxmır.
İkincisi, "mərgümüş" termini həmin kimyəvi elementin əsasında hazırlanmış müxtəlif preparatları, tibbi və ya texniki məqsədlər üçün istifadə olunan birləşmələri də əhatə edir. Bu preparatlar, mərgümüşün spesifik xüsusiyyətlərindən (məsələn, yüksək sıxlıq, istilik keçiriciliyi, elektrik keçiriciliyi) istifadə edərək müəyyən texnoloji proseslərdə və ya tibbdə (keçmişdə daha geniş istifadə olunurdu, indi isə istifadəsi məhduddur) tətbiq olunurdu. Lakin bu preparatların hazırlanması və istifadəsi də ciddi nəzarət tələb edir, çünki hətta kiçik miqdarda mərgümüşün bədənə daxil olması ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər.
Qeyd etmək vacibdir ki, mərgümüşün müasir elmdə və texnikada istifadəsi məhdudlaşıb, çünki onun əvəzinə daha az toksik və daha təhlükəsiz materiallar tətbiq olunur. Lakin tarixi və elmi əhəmiyyəti hələ də qalmaqdadır.
Misallar:
1. Laboratoriyada mərgümüş buğununun təsiri altında işçilər xüsusi qoruyucu vasitələrdən istifadə etməlidirlər.
2. Keçmişdə mərgümüş əsaslı dərmanlar müalicədə istifadə olunurdu, amma indi onların zəhərli olması səbəbindən istifadəsi məhduddur.
3. Mərgümüşün yüksək sıxlığı səbəbindən o, bəzi cihazların istehsalında istifadə olunurdu.