Mənkuhə sözü ərəb mənşəlidir və qədim Azərbaycan dilində "nikahlı (kəbinli) arvad", "qanuni həyat yoldaşı" mənalarında işlənmişdir. Sözün etimologiyasına nəzər salsaq, kökü olan ərəb sözünün "nikah bağlanmış qadın" mənasını verdiyini görərik. Bu, sadəcə olaraq, rəsmi nikahla bağlanmış qadını bildirir və müasir "həyat yoldaşı" sözünün köhnə, daha formal bir sinonimi sayıla bilər.
Lüğətlərdə "mənkuhə"nin "köhnəlmiş" olaraq qeyd edilməsinə baxmayaraq, tarixi mətnlərdə, xüsusilə də XIX əsr ədəbiyyatında tez-tez rast gəlinir. Bu, sözün o dövrün dilindəki işlənmə tezliyini və əhəmiyyətini göstərir. Müasir Azərbaycan dilində "həyat yoldaşı", "arvad" kimi sinonimlərlə əvəz olunsa da, tarixi konteksti anlamaq üçün "mənkuhə" sözünün mənasını bilmək vacibdir.
Misal üçün, verilən nümunədəki "Zeynəb xanım Hacı Qafurun daimi mənkuhəsi deyil" cümləsində "mənkuhə" sözü Zeynəb xanımın Hacı Qafurla rəsmi nikahının olmadığını vurğulayır. Əgər "arvad" və ya "həyat yoldaşı" sözləri işlənsəydi, məna bir qədər qaranlıq qala bilərdi, çünki bu sözlər fərqli sosial kontekstlərdə də işlənə bilər. "Mənkuhə" isə məhz qanuni nikahı vurğulayan daha dəqiq və birmənalı bir termindir.
Qısacası, "mənkuhə" sözü müasir dilin zənginliyini və tarixi təbəqələşməsini göstərən bir nümunədir. Onun mənasını tam dərk etmək tarixi mətnləri düzgün anlamaq üçün vacibdir.