Maarifpərəst sözü ərəb mənşəli "maarif" (elm, tərbiyə, mərifət) və fars mənşəli "pərəst" (sevən, tərəfdar olan) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Bu birləşmə sadəcə olaraq "elmi sevən" demək deyil, daha geniş və dərin bir məna ehtiva edir. Maarifpərəstlik, yalnız elmi öyrənmək və sevəndən çox, elmin və təhsilin cəmiyyətin həyatının bütün sahələrinə yayılması, insanların düşüncəsinin inkişaf etdirilməsi və cəhalətin aradan qaldırılması üçün fəal mübarizə aparmaq deməkdir.
Maarifpərəst bir şəxs, cəmiyyətin tərəqqisi üçün elmin və təhsilin əhəmiyyətini dərk edərək, bu istiqamətdə fəal iş aparır. Bu, sadəcə olaraq kitab oxumaq və ya elmi məlumatları toplamaqla məhdudlaşmır. Maarifpərəst şəxs öz bilik və bacarığını digərləri ilə bölüşməyə, yeni nəslin maariflənməsi üçün çalışır, köhnə ənənələrin yenilənməsini və cəmiyyətin müasirləşməsini təşviq edir. Onun fəaliyyəti müxtəlif formalarda ola bilər: təhsil müəssisələrinin yaradılması, kitabların yazılması və yayılması, ictimai lektsiyaların təşkili, yeni fikirlərin təbliği və s.
Tarix boyu bir çox maarifpərəst şəxsiyyətlər öz bilik və bacarıqlarını cəmiyyətin inkişafına həsr etmişlər. Onların fəaliyyəti cəmiyyətlərin inkişafına, demokratikləşməsinə və hüquqi dövlətin qurulmasına böyük təkan vermişdir. Maarifpərəstlik heç vaxt yalnız akademik bir fəaliyyət olmayıb, həmişə cəmiyyətin sosial və siyasi həyatına fəal şəkildə müdaxilə edən bir ideya və hərəkat olub.
Beləliklə, maarifpərəstlik yalnız elmin və təhsilin sevilməsi deyil, həm də bu dəyərlərin cəmiyyətə yayılması, insanların düşüncə və həyat tərzinin inkişaf etdirilməsi üçün fəal mübarizə aparmaq deməkdir. Bu, cəmiyyətin tərəqqisi üçün özünü həsr etmiş fəal və məsuliyyətli bir vətəndaşlıq mövqeyidir.