Qoltuqsazı, orta ölçülü, beş simli bir saz alətidir. Azərbaycan musiqi mədəniyyətində özünəməxsus yeri olan qoltuqsazı, adından da göründüyü kimi, ifaçı tərəfindən qoltuğun altına qoyularaq çalınır. Bu, alətin rahat tutulmasını və ifaçı üçün optimal bir mövqe təmin edir.
Qoltuqsazının səsi, ümumiyyətlə, yumşaq və məlahətlidir, lirik əsərlərin ifasında əvəzolunmazdır. Onun beş siminin hər biri müəyyən bir ton aralığında səs verir və ifaçının incə ifadə qabiliyyətinə imkan yaradır. Əsasən xalq musiqisində istifadə olunsa da, bəzi müasir bəstəkarlar da əsərlərində qoltuqsazıdan yer verərək onun unikal səs imkanlarından istifadə edirlər.
Tarixi mənbələrə əsasən, qoltuqsazı əsasən çayxanalar və məclislərdə ifa olunmuşdur. Mətndə də qeyd edildiyi kimi, çayçı dükanlarında, şikəstə (əsasən, aşıq musiqisinin bir növü) ifaçıları əsərlərini qoltuqsazı ilə müşayiət edərək oxuyub dinləyicilərə təqdim edirdilər. Bu, qoltuqsazının Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin ayrılmaz bir parçası olduğunu və ənənəvi musiqi alətləri arasında mühüm yer tutduğunu göstərir.
Qoltuqsazının səs tembri, digər saz alətlərindən fərqlənərək, ona özünəməxsus bir kolorit bəxş edir. Bu, həm də onun ifa texnikasının xüsusiyyətləri ilə əlaqədardır. İfadənin ifadəlilik dərəcəsini artırmaq üçün ifaçılar tez-tez qoltuqsazının simlərini pəncələrlə, tirnəklərlə və ya barmaqlarla müxtəlif üsullarla çalırlar. Bu səbəbdən, qoltuqsazı sadəcə bir musiqi aləti deyil, həm də Azərbaycan mədəni irsinin canlı bir nümunəsidir.