Qolçomaq sözü Azərbaycan dilində tarixi kontekstdə xüsusi bir sosial qrupun təsvirinə işarə edir. Sadəcə "yoxsulları, muzdurları istismar edən dövlətli kəndli" tərifi onun mahiyyətini tam əhatə etmir. Qolçomaqlar, əsasən, öz torpaqlarına və imkanlarına görə nisbətən varlı olan, lakin feodal sistemin tələblərinə uyğun olaraq, yoxsul kəndliləri və muzdurları istismar edən kəndlilər idi. Onlar, bəylərlə yanaşı, kənd təsərrüfatında üstün mövqe tutaraq, öz güc və imkanlarından istifadə edərək ədalətsiz iqtisadi üstünlüklər əldə edirdilər.
Qolçomaqlar, adətən, öz torpaqlarını və ya kiçik mülklərini idarə edərək, eyni zamanda, digər kəndlilərin əməyindən və resurslarından istifadə edərək sərvət qazanırdılar. Bu istismar bir çox formada baş verə bilərdi: ağır vergilər, ədalətsiz əmək haqqı, torpaqların qeyri-qanuni ələ keçirilməsi və sairə. Beləliklə, qolçomaqlar, feodal sistemdə varlılarla yoxsullar arasındakı sosial uçurumun bariz nümunəsi idi.
Molla Rəcəbin həbs olunması ilə bağlı misalda göstərilən "kənd qolçomaqları ilə və bəyləri ilə bir yerdə" ifadəsi, bu qrupun hakimiyyətdə olan bəylərlə sıx əlaqədə olduğunu və onların siyasi həyatında əhəmiyyətli rol oynadığını göstərir. Onlar, bəylərin siyasi və iqtisadi gücünün yerli səviyyədə tətbiqində mühüm vasitə kimi fəaliyyət göstərirdilər. Bu səbəbdən, qolçomaqları sadəcə "varlı kəndli" kimi təsnif etmək kifayət deyil, çünki onların rolunun sosial, iqtisadi və siyasi aspektləri bir-birinə sıx bağlı idi.
Qısacası, qolçomaq sözü, Azərbaycanın tarixi sosial quruluşunda spesifik bir sinfi və onların cəmiyyətdəki rolunu ifadə edən bir termindir. Onların istismarçı fəaliyyətləri ümumi olaraq ədalətsiz və bərabərsiz bir sistemin əsasını təşkil edirdi.