izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Qıjıldamaq felinin Azərbaycan dilindəki mənası, sadəcə "qıjıltı səsi çıxarmaq"dan daha çox incəliklər ehtiva edir. Sözün kökünə nüfuz etdikdə, "qıjıldamaq"ın yalnız bir səs təsviri deyil, həm də həmin səsin meydana gəlməsinin səbəbini və onun yaratdığı təsiri əks etdirdiyini görürük. Bu, sürətli, tez-tez təkrarlanan, nazik və kəskin bir səsdir.

Misal olaraq, "Çay yaman qıjıldayır" ifadəsini götürək. Bu cümlədə çayın səsinin yalnız "qıjıltı" olduğunu deyil, həm də sürətlə axdığını, bəlkə də daşlara dəyərək, xırıldayan bir səs çıxardığını təsəvvür edirik. Səsin keyfiyyəti, intensivliyi və sürəti "qıjıldamaq" feli ilə aydın şəkildə ifadə olunur.

"Tapançanın gülləsi qıjıldayıb keçdi" cümləsində isə "qıjıldamaq" həm sürətli hərəkəti, həm də havada güllənin yaratdığı xarakterik səsi əks etdirir. Bu səs, adi bir səs deyil, daha çox güllənin sürətli hərəkətinə uyğun bir xüsusiyyətdir. Səsin intensivliyi və sürəti güllənin sürətini və gücünü ifadə edir.

"Ox qıjıldadı və…" cümləsində isə "qıjıldamaq" oxun hədəfə doğru sürətli və kəskin hərəkətini, havada uçmasını və bəlkə də havanın müqavimətinə məruz qalmasını təsvir edir. Beləliklə, fel yalnız səs deyil, həm də hərəkəti, sürəti, istiqaməti və hətta havada uçan cismin yaratdığı müəyyən bir təsiri əks etdirir.

Ümumiyyətlə, "qıjıldamaq" feli, sadə bir səs təsviri olmaqdan daha geniş məna daşıyır. O, səsin keyfiyyətini, intensivliyini, sürətini və hətta səsin meydana gəlməsinin səbəbini də əks etdirərək, daha zəngin və təsviri bir dil yaratmağa imkan verir. Bu, Azərbaycan dilinin ifadə imkanlarının zənginliyinin bariz nümunəsidir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz