Qəbalə (ər. qəbuldan) – tarixi Azərbaycan dilində, xüsusilə də hüquqi və ticarət əlaqələrində geniş istifadə olunan bir termindir. Müasir anlamda "qəbalə" sözü əsasən mülkiyyət hüququnun dəyişməsini təsdiq edən rəsmi sənədi, yəni bir əmlakın (torpaq, bina, əşya və s.) alqı-satqı, bağışlama, miras yolu ilə keçməsi və ya digər hüquqi əməliyyatlar nəticəsində mülkiyyətçinin dəyişməsini təsbit edən yazılı sənədi ifadə edir. Köhnə qəbalələr, adətən, əməliyyatın detallarını, tərəflərin şəxsiyyətlərini, əmlakın təsvirini, qiymətini və əməliyyatın tarixini ətraflı şəkildə əks etdirirdi. Bu sənədlər həm də dövrün hüquqi və sosial həyatını öyrənmək üçün qiymətli tarixi mənbələr kimi xidmət edir.
Qəbalənin mənası sadəcə bir alqı-satqı sənədi ilə məhdudlaşmır. O, daha geniş mənada, iki və ya daha çox tərəf arasında bağlanmış razılaşmanın yazılı sübutunu təmsil edir. Məsələn, borc-mədən əlaqələri, müqavilələr, hədiyyələr və digər əməliyyatlar da qəbalə ilə təsbit oluna bilərdi. Bu baxımdan, qəbalə sözü müasir hüquq anlayışlarında müxtəlif sənədlərə – müqavilələrə, aktlara, vəsiyyətlərə və s. uyğun gəlir. Qəbalənin əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, o, əməliyyatı qeydə alır, tərəflərin hüquqlarını qoruyur və mübahisələrin həllində dəlil rolunu oynayırdı.
Qəbalələr tarixən müxtəlif formalarda hazırlanıb. Bəzi hallarda sadə yazılı sənədlər, bəzi hallarda isə daha mürəkkəb və rəsmiyyətə malik sənədlər olub. Onların hazırlanması üçün müəyyən qaydalar və adətlər mövcud idi. Həmçinin, qəbalələrdə əmlakın təsviri, qiymətinin göstərilməsi, şahidlərin imzaları kimi elementlər vacib rol oynayırdı. Qəbalənin mövcudluğu əməliyyatın qanuniliyinin və etibarlılığının təminatı kimi qəbul olunurdu.
Beləliklə, "qəbalə" sözünün mənasını anlamaq, Azərbaycanın tarixi hüquq sistemini və sosial-iqtisadi həyatını daha dərindən başa düşmək üçün vacibdir. Bu söz sadəcə bir "sənəd" deyil, keçmişin hüquqi və sosial həyatının əyani bir təzahürüdür.