Kontrabandçı sözü, Azərbaycan dilinin izahlı lüğətlərində qeyd olunduğu kimi, əsasən qaçaqmalçılıqla məşğul olan şəxsi ifadə edir. Lakin bu tərif kifayət qədər dar çərçivədə qalır. Daha geniş mənada, kontrabandçı qanunsuz olaraq idxal və ya ixracına icazə verilməyən malların, əşyaların və ya maddələrin ölkə sərhədlərindən keçirilməsi ilə məşğul olan şəxsdir. Bu, sadəcə “qaçaqmal”ın fəal iştirakçısı olmaqdan daha çox, mürəkkəb bir fəaliyyət sahəsini əhatə edir.
Kontrabandçılar, çox vaxt yüksək riskli fəaliyyətlə məşğul olaraq, həm dövlət qurumlarından, həm də rəqib qaçaqmalçılardan gizlənməyə çalışırlar. Onlar mürəkkəb logistika sxemləri qura, korrupsiyadan istifadə edə, hətta silahlı qruplar yarada bilərlər. Qaçaqmalçılıq obyektləri də olduqca müxtəlif ola bilər: narkotik maddələr, silahlar, qiymətli metallar, nadir heyvanlar, qanunsuz surətdə kəsilmiş ağaclar və sair. Hər birinin özünəməxsus riskləri və təhlükələri vardır.
M.S.Ordubadinin “Kontrabandçıları tapıb gətirdilər” misalında olduğu kimi, kontrabandçıların tutulması və məsuliyyətə cəlb edilməsi həm də hüquq-mühafizə orqanlarının fəaliyyətinin vacib bir hissəsidir. Bu fəaliyyət, yalnız cinayətkarlıqla mübarizənin təmin edilməsi baxımından deyil, həm də milli təhlükəsizliyə, iqtisadi sabitliyə və əhalinin sağlamlığına olan təsirləri nəzərə alaraq xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Belə ki, kontrabandçılıq dövlət büdcəsinə ciddi ziyan vurur, qanunsuz ticarətin genişlənməsinə, korrupsiyanın artmasına və sosial problemlərin yaranmasına səbəb olur.
Yekun olaraq, kontrabandçı sadəcə qaçaqçı deyil, qanunsuz ticarətin mürəkkəb sistemində öz yerini tutmuş, riskləri qəbul etməyə hazır, çox vaxt yüksək səviyyədə təşkilatlanmış və ciddi fəsadlara səbəb olan bir şəxsdir.