Karbol (Karbol turşusu, Fenol) – Latın dilindən götürülmüş "karbol" sözü, spesifik və xarakterik qoxusu ilə tanınan, rəngsiz və ya açıq çəhrayı rəngdə kristal bir üzvi birləşmədir. Yüksək konsentrasiyalarda zəhərli təsir göstərən bu maddə, güclü antiseptik və dezinfeksiyaedici xüsusiyyətlərinə görə tarixən geniş istifadə olunmuşdur. Onun kəskin, biraz acımtıraq qoxusu əksər insanlar tərəfindən tanınır və tibb müəssisələri ilə əlaqələndirilir.
Karbolun dezinfeksiyaedici təsiri, hüceyrə membranlarını pozaraq mikrobları məhv etmə qabiliyyətinə əsaslanır. Bu səbəbdən, əvvəllər geniş yayılmış infeksion xəstəliklərin qarşısının alınması və müalicəsində əhəmiyyətli rol oynayırdı. Ancaq sonralar daha az zəhərli və daha effektiv dezinfeksiyaedici vasitələrin kəşfi ilə karbolun istifadəsi məhdudlaşdırılmışdır. Hazırda sənayedə, məsələn, plastiklərin istehsalında və digər kimyəvi proseslərdə istifadə olunur.
Tarix boyu, karbolun tibbdəki rolu maraqlıdır. İlk dəfə 1867-ci ildə ingilis cərrahı Jozef Lister tərəfindən cərrahi əməliyyatlarda dezinfeksiya məqsədilə istifadə edilməsi cərrahiyyədə inqilab yaratmışdır. Lister, karbolun istifadəsi sayəsində cərrahi infeksiya səbəbindən ölən xəstələrin sayını əhəmiyyətli dərəcədə azaltmağı bacarmışdır. Lakin, karbolun yüksək toksikliyi səbəbindən, sonradan daha təhlükəsiz alternativlər tapılmış və geniş yayılmışdır.
Beləliklə, karbol, tarixən əhəmiyyətli, lakin hazırda istifadəsi məhdudlaşdırılmış güclü bir kimyəvi maddədir. Onun spesifik qoxusu və zəhərli təsiri onu həm qorxulu, həm də maraqlı bir birləşmə halına gətirir. Kimya və tibb tarixinin ayrılmaz bir parçası olan karbol, bu sahələrin inkişafında mühüm rol oynamışdır.