izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

İyitmək sözü, Azərbaycan dilinin izahlı lüğətlərində "bax iylətmək" kimi izah olunsa da, bu tərif tam əhatəli deyil. Daha dəqiq və geniş bir izah vermək üçün sözün kökünə, etimologiyasına və müxtəlif kontekstlərdəki istifadəsinə nəzər salmaq lazımdır.

İyitmək, əsasən bir şeyin (adətən, qoxu, iy) daha güclü, daha aşkar və ya daha xoş olmasını təmin etmək mənasını verir. Yəni, sadəcə "iylətmək"dən fərqli olaraq, iyin keyfiyyətini dəyişdirmək, onu daha gözəl, cəlbedici və ya əksinə, daha pis, daha qıcıqlandırıcı hala gətirmək məqsədini daşıyır. Bu proses, ətirlərin, ədviyyatların və ya digər qoxulu maddələrin əlavə edilməsi ilə həyata keçirilir.

Məsələn, bir yeməyə ədviyyat əlavə edərək onu daha iyli, daha dadlı etmək "iyit"məkdir. Bir otağı təmizləyərək, hava təravətləndirici sprey istifadə edərək onun iyini dəyişdirmək də "iyit"mək sayıla bilər. Ancaq burada "iyit"məyin nəticəsi həm müsbət (xoş iy), həm də mənfi (pis iy) ola bilər. Ona görə də, "iyit"mək yalnız müsbət mənada deyil, həmçinin mənfi mənada da işlədilə bilər.

Maraqlı bir tərəfi də odur ki, "iyit"mək sözü, qoxu ilə yanaşı, digər hisslərə də məcazi mənada aid edilə bilər. Məsələn, bir hadisəni, bir məqamı daha "iyli", daha "ətirli", daha yaddaqalan etmək üçün bəzi detalların vurğulanması, təsvirin zənginləşdirilməsi də "iyit"mək kimi qəbul edilə bilər. Bu mənada, "iyit"mək, bir şeyi daha canlı, daha təsirli etmək, ona daha çox "can" vermək deməkdir.

Beləliklə, "iyitmək" sözünün mənası sadəcə "bax iylətmək"dən daha geniş və çoxşaxəlidir. O, həm konkret, həm də məcazi mənalarda istifadə oluna bilən zəngin bir leksik vahiddir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz