İrtica, ərəb mənşəli bir sözdür və əslində "geri dönüş", "köhnəyə qayıdış" mənasını verir. Lakin müasir siyasi və sosial elmlərdə daha spesifik bir məna kəsb edir. Sadəcə köhnəyə qayıdış deyil, daha çox keçmişdə mövcud olmuş hakim siniflərin, qurumların və ya ideologiyaların ictimai tərəqqiyə qarşı göstərdikləri fəal və sistemli müqavimət kimi başa düşülür.
Bu müqavimət müxtəlif üsullarla özünü göstərə bilər: siyasi təzyiqlər, iqtisadi təcrid, ideoloji manipulyasiya, hətta zorakılıq. İrtica hər zaman konservativ və ya reaktiv bir mövqedən yaranmır; bəzən mövcud güc strukturlarının öz mövqelərini qorumaq üçün tətbiq etdiyi bir strategiya ola bilər. Beləliklə, irtica sadəcə "köhnənin" yenidən canlanması deyil, əksinə mövcud qüvvələrin dəyişikliyə qarşı verdiyi bir mübarizədir.
Tarix boyu müxtəlif cəmiyyətlərdə irticanın müxtəlif formaları müşahidə olunmuşdur. Məsələn, feodalizmin süqutundan sonra əvvəlki sistemin bərpasına yönəlmiş hərəkətlər, dini fundamentalizmin siyasi həyatda üstünlük qazanması, ya da elmi və texnoloji inkişaflara qarşı çıxan ideologiyalar irticanın müxtəlif təzahürləridir. Bu hadisələr sadəcə bir "köhnəyə qayıdış"dan ibarət deyil, həm də güc və nüfuz uğrunda mübarizənin bir formasıdır.
İrticanın təhlilində onun səbəbləri, hədəfləri və tətbiq üsulları nəzərə alınmalıdır. Bu, sadəcə tarixi bir hadisə deyil, həm də müasir dünyada siyasi və sosial proseslərin başa düşülməsi üçün əhəmiyyətli bir anlayışdır. Çünki hər hansı bir ictimai dəyişiklik qarşısında mövcud güc strukturlarının irticaçı reaksiyasının baş verməsi ehtimalı yüksəkdir.