İxtilal (ər. ثورة - saura) sözü əslində "qəfil çevrilmə", "dəyişiklik", "aşağıdan yuxarıya doğru qalxma" mənalarını özündə ehtiva edir. Lüğətlərdə sadəcə "qarışıqlıq, qarğaşalıq, hərc-mərclik, iğtişaş" kimi təriflənsə də, ixtilal anlayışı daha çox köklü, cəmiyyətin sosial, siyasi və iqtisadi quruluşunda dəyişikliklərə səbəb olan kütləvi hərəkatları ifadə edir. Sadəcə bir qarışıqlıqdan çox, əvvəlki sistemin yıxılmasını və yeni bir sistemin qurulmasını hədəfləyən prosesdir.
Tarix boyu ixtilalların səbəbləri müxtəlif olmuşdur: ədalətsiz sosial quruluş, iqtisadi bərabərsizlik, siyasi repressiya, milli azadlıq hərəkatları və s. Bu hərəkatlar bəzən zorakılıqla, bəzən isə qeyri-zorakı üsullarla həyata keçirilir. Nəticələr isə həm müsbət, həm də mənfi ola bilər. Bəzi ixtilallar cəmiyyətdə ədalət, azadlıq və bərabərlik gətirirsə, bəziləri daha çox qarışıqlıq, vəhşilik və yeni bir despotizm yaradır.
Zaqafqaziyada baş verən ixtilallar, məsələn, Birinci Dünya Müharibəsinin yaratdığı iqtisadi çətinliklər, siyasi qeyri-sabitlik və milli azadlıq hərəkatlarının güclənməsi fonunda baş verib. Bu ixtilallar bölgənin siyasi xəritəsini kökündən dəyişib və sonrakı tarixinin gedişatına ciddi təsir göstərib. Ona görə də, "ixtilal" sözünü yalnız "qarışıqlıq" kimi təsəvvür etmək tarixi proseslərin dərinliyini anlamaq üçün yetərli deyildir.
Beləliklə, ixtilal anlayışı sadəcə bir qarışıqlıqdan daha çoxdur. Bu, cəmiyyətin həyatında dərin və əsaslı dəyişikliklərə səbəb olan tarixi bir prosesdir ki, nəticələri uzun müddət cəmiyyətin həyatında öz əksini tapır.