Xətir-hörmət sözü, Azərbaycan dilinin zəngin leksikasında xüsusi bir yeri olan, insan münasibətlərindəki dərin hörmət və ehtiramı ifadə edən bir termindir. Sadəcə "xətir saxlamaq"dan daha geniş məna kəsb edərək, bir insanın nəcibliyini, yaxşılığına görə minnətdarlığını, onun haqqına olan ehtiram və dəyərini əks etdirir.
Bu anlayış, sadəcə yaxşılığa qarşı minnətdarlıq hissini deyil, həm də qarşılıqlı hörmət, etimad və sədaqət prinsiplərini özündə birləşdirir. Xətir-hörmət saxlamaq, bir insanın keçmişdəki xeyirxah əməllərini, köməyini unutmamaq, onları həmişə yadında saxlamaq və müvafiq olaraq davranmaq deməkdir. Bu, yalnız sözdə deyil, hərəkətlərdə də özünü göstərən bir keyfiyyətdir.
Xətir-hörmət gözləmək isə, bir insanın özünün həmişə ədalətli və hörmətli davranışını gözləmək, əks halda mənfi reaksiya verməsidir. Bu gözlənti, ədalət və qarşılıqlı hörmət prinsiplərinə əsaslanır. Xətir-hörmətin bilinməsi isə, insanın bu dəyərləri başa düşməsi və onlara uyğun davranış nümayiş etdirməsidir. Bu, qarşılıqlı hörmət və etimadı möhkəmləndirən vacib bir amildir.
Ədəbiyyatımızda xətir-hörmət anlayışı tez-tez rast gəlinən bir mövzudur. Misal üçün, verilən parçanın “Sərvinaz qarı”nın sözlərində xətir-hörmət anlayışı aşılanmaqdadır. Qarı, Həsrətin əxlaqsız əməllərə qarışmamasını, yaxşı adını, hörmətini qorumasını, yəni xətir-hörmətini qorumasını istəyir. Bu, xətir-hörmətin nə qədər dəyərli və qorunmalı bir anlayış olduğunu vurğulayır.