Həm

Həm (fars mənşəli bağlaç) Azərbaycan dilində geniş istifadə olunan bir bağlacdır və əsasən "üstəlik", "də", "da", "həmçinin" mənalarında işlənir. Sözün əsas funksiyası iki və daha çox fikri, hadisəni və ya məlumatı bir-birinə əlavə etmək, birinci fikrin davamını və ya genişləndirməsini ifadə etməkdir.

Birinci mənası olaraq "üstəlik", "əlavə olaraq" mənasında işlənərək əvvəl söylənən fikrə yeni bir məlumat əlavə edir. Misal üçün, "Yağış yağdı, həm də külək əsdi" cümləsində "həm də" bağlacı yağışın yağması ilə yanaşı küləyin də əsdiyini göstərir. Bu, sadəcə yağışın deyil, həm də küləyin hadisəyə təsirini vurğulayır.

"Də", "da" mənasında istifadəsi isə iki fərqli mövzu arasında əlaqə yaratmaq üçün olur. Məsələn, "O həm oxuyur, həm də yazırdı" cümləsində "həm...həm də" iki fərqli fəaliyyətin eyni zamanda baş verdiyini ifadə edir. Bu zaman sadəcə eynilik deyil, hər iki fəaliyyətin birgə mövcudluğu ön plana keçir.

Qeyd etmək lazımdır ki, "həm" bağlacının işlənməsi zamanı cümlənin quruluşuna və kontekstə diqqət yetirilməlidir. Çünki eyni söz müxtəlif kontekstlərdə fərqli kölgələr daşıya bilir. Məsələn, verilən misalda "Fələk, bari cəfalar eyləyib, sən həm qəm artırma" cümləsində "həm" sözü "üstəlik", "daha da" mənasında işlənir, fələyin yaratdığı çətinliklərə əlavə olaraq qəm də əlavə etməməyi tövsiyə edir.

Beləliklə, "həm" bağlacının Azərbaycan dilindəki funksiyası sadəcə iki fikrin birləşdirilməsindən daha genişdir. O, həm də vurğu, əlavə məlumat, eynilik və ya ziddliyin ifadəsində mühüm rol oynayır. Onun düzgün istifadəsi cümlələrin daha aydın və daha ifadəli olmasını təmin edir.