Əks-əməl sözü Azərbaycan dilində geniş istifadə olunan bir termin olub, əsasən bir hərəkətə, hadisəyə və ya prosesə qarşı yönəlmiş reaksiyanı, zidd hərəkəti bildirir. Sadəcə "işin əksi" deyil, daha çox səbəb-nəticə əlaqəsində baş verən, birincisinə qarşı yönələn reaksiyanı ifadə edir. Belə ki, bir əmələ qarşı həmin əməlin təsirini zəiflədən və ya ləğv edən hərəkətə əks-əməl deyilir.
Əks-əməlin mahiyyəti onun ziddiyyətlilikdədir. Yəni, bir əməlin mövcudluğuna reaksiya olaraq başqa, əksinə yönəlmiş bir əməl baş verir. Bu reaksiya müxtəlif səviyyələrdə və formalarda özünü göstərə bilər: fiziki, kimyəvi, bioloji, sosial və ya psixoloji. Məsələn, fiziki əks-əməl olaraq bir cismin yerə düşməsinə qarşı yerin ona göstərdiyi qarşı təsir qüvvəsini göstərmək olar. Sosial kontekstdə isə, hökumətin bir qanun qəbul etməsinə qarşı ictimai etirazlar əks-əməl kimi qiymətləndirilə bilər.
Əks-əməlin təsiri müxtəlif amillərdən asılıdır. Bu amillər arasında əməlin gücü, əks-əməlin sürəti və intensivliyi, həmçinin əməl ilə əks-əməl arasında mövcud olan qarşılıqlı təsir dərəcəsi yer alır. Bəzən əks-əməl əməlin təsirini tamamilə ləğv edə bilir, bəzən isə yalnız zəiflədir. Hətta bəzi hallarda əks-əməl, ilkin əməli daha da gücləndirə bilər, nəticədə bir zəncirvari reaksiya yaranar.
Əks-əməl anlayışı təkcə təbiət elmlərində deyil, sosial elmlər və hətta gündəlik həyatımızda da geniş istifadə olunur. Siyasətdən iqtisadiyyata, psixologiyadan sosiologiyaya qədər müxtəlif sahələrdə baş verən hadisələri izah etmək üçün bu termindən istifadə olunur. Bu baxımdan, əks-əməl anlayışının dərk edilməsi hadisələri daha dərin və hərtərəfli anlamaq üçün vacibdir.