Dustaqçı sözü Azərbaycan dilində əsasən "dustaqxana nəzarətçisi" mənasında işlənir. Lüğətlərdə verilən bu qısa izah, dustaqçının vəzifəsinin yalnız bir tərəfini əks etdirir. Əslində, dustaqçının vəzifələri daha geniş və mürəkkəbdir, həm də tarixi kontekstdən asılı olaraq fərqlənə bilər.
Tarix boyu dustaqxanaların idarə olunma sistemi dəyişsə də, dustaqçı həmişə həbsxananın təhlükəsizliyini təmin edən, məhbusların nizam-intizamını qoruyan və rəhbərliyin göstərişlərini yerinə yetirən şəxs olub. Bu, sadəcə gündəlik həyatın tənzimlənməsindən tutmuş, məhbusların sayının qeydə alınmasına, onların qida və tibbi təminatına, hətta cəza tətbiqinə qədər müxtəlif vəzifələri əhatə edirdi.
Cəmiyyətin dustaqçıya münasibəti də dövrə və mədəniyyətə görə dəyişib. Bəzi hallarda hörmət və qorxu ilə yanaşılsa da, digər hallarda isə nifrət və rəhmsizliklə qarşılaşa bilərdi. Çünki dustaqçı, ədalət sisteminin bir hissəsi olaraq, həm də cəzanın icrası ilə bağlı vəzifələri daşıyırdı. Bu səbəbdən, ədəbiyyatda dustaqçı obrazı tez-tez qorxunc və ya ədalətsiz bir şəxs kimi təsvir olunur. Misal üçün, verilən sitatda Elxanın "dustaqçı indicə qayıdacaqdır" sözləri, dustaqçının gəlişinin məhbuslar üçün potensial təhlükə və narahatlıq mənbəyi olduğunu göstərir.
Beləliklə, "dustaqçı" sözü sadəcə bir vəzifə adı deyil, tarixi, sosial və psixoloji aspektləri özündə əks etdirən mürəkkəb bir anlayışdır. Bu anlayışın tam mənasını dərk etmək üçün onu həmin dövrün sosial-siyasi kontekstində təhlil etmək vacibdir.