Həbsxanaçı – Həbsxananın təhlükəsizliyini təmin etməklə məsul olan, məhkumların nəzarətini həyata keçirən və qaydaların tətbiqini təmin edən şəxsdir. Sadəcə "gözətçi" sözündən fərqli olaraq, "həbsxanaçı" daha geniş vəzifə spektrini əhatə edir.
Həbsxanaçı, həbsxananın daxili qaydalarına, əməliyyat prosedurlarına və təhlükəsizlik protokollarına tam riayət etməlidir. Onlar məhkumların davranışlarını izləyir, qarşıdurmaları aradan qaldırır, həbsxana ərazisində nizam-intizamı saxlayır və təhlükəsizlik tədbirlərini həyata keçirir. Bu, yalnız fiziki nəzarətdən ibarət deyil; həmçinin məhkumlarla ünsiyyətin düzgün qurulmasını, potensial problemlərin vaxtında aşkarlanmasını və müvafiq tədbirlərin görülməsini də özündə əks etdirir.
Həbsxanaçının vəzifələrinə məhkumların sayının hesablanması, onların hücrələrə yerləşdirilməsi, yemək və digər zəruri ehtiyaclarının təmin edilməsi, tibbi yardımın təşkil edilməsi və həbsxana rəhbərliyinin verdiyi digər tapşırıqların yerinə yetirilməsi daxildir. Həbsxanaçının peşəkarlığı və təcrübəsi həbsxananın təhlükəsizliyi və sakitliyinin qorunmasında çox vacib rol oynayır.
Tarixən həbsxanaçıların vəzifələri və iş şəraiti çox çətin və riskli olub. Müasir dövrdə isə həbsxanaçıların peşəkar hazırlığına, psixoloji dayanıqlığına və etik davranış qaydalarına daha çox əhəmiyyət verilir. Onlar mütəmadi olaraq təlim kurslarından keçir, hüquqi biliklərə və müasir həbsxana idarəetmə metodlarına yiyələnirlər.
Beləliklə, həbsxanaçı sadəcə bir gözətçi deyil, həbsxana sisteminin mühüm tərkib hissəsi olan, məhkumların təhlükəsizliyinə və cəmiyyətin təhlükəsizliyinə cavabdeh olan, yüksək məsuliyyətli və peşəkar bir vəzifənin yerinə yetiricisidir.